Gedwongen opnames bij kinderen en jongeren blijven stijgen
Het aantal gedwongen opnames bij volwassenen in de Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen is de afgelopen twee jaar gestabiliseerd. Bij kinderen en jongeren is de trend tegengesteld. Bij hen gaat het aantal gedwongen opnames nog steeds in opgaande lijn. Dat blijkt uit recente cijfers van Zorgnet-Icuro.
Sinds een aantal jaar verzamelt Zorgnet-Icuro regelmatig de cijfers van de patiënten die gedwongen worden opgenomen in de Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen die daarvoor erkend zijn. Dit zijn de voornaamste trends:
- Tussen 2010 en 2021 was er een onafgebroken stijgende lijn. Het jaarlijks aantal gedwongen opnames steeg van 3.043 in 2010 naar 4.989 in 2021 (+64%). Het gaat om volwassenen en kinderen & jongeren samen. De nieuwe cijfers voor 2022 en 2023 tonen een stabilisatie: in totaal werden in 2022 4.983 personen gedwongen opgenomen en in 2023 waren dat er 4.915. Al zijn dat grote aantallen, toch lijkt de opgaande trend gestopt.
- Het betekent nog wel dat er elke dag in Vlaanderen gemiddeld 13,7 personen gedwongen worden opgenomen. Het relatief belang van het aandeel gedwongen opnames binnen het totale opnamebeleid blijft ook hoog: op elke 100 opnames in het psychiatrisch ziekenhuis waren er in 2023 14,4 gedwongen.
Trend is anders bij kinderen en jongeren
Wanneer we de cijfers opsplitsen voor de verschillende leeftijdsgroepen zien we tegengestelde trends:
- Sinds 2022 is er voor volwassenen een lichte daling: -1 à 2% gedwongen opnames.
- Voor kinderen en jongeren daarentegen zien we de laatste jaren een opgaande lijn. In 2019 werden er 101 minderjarigen gedwongen opgenomen, in 2023 waren dat er al 229, meer dan een verdubbeling op vier jaar tijd.
Wachttijd omzeilen
Wellicht liggen meerdere factoren aan de basis van de stijging van de gedwongen opnames tijdens het laatste decennium. In de samenleving is er minder tolerantie voor afwijkend gedrag, waardoor er sneller een beroep wordt gedaan op interventie door de politie. De parketten gebruiken gedwongen opname soms om op korte termijn het hoofd te bieden aan een crisissituatie, waarbij de aanwezigheid van een psychische stoornis of een gevaar voor de betrokkene of omgeving niet altijd duidelijk is. Gedwongen opnames worden ook onterecht toegepast als een manier om de langere wachttijd voor een gewone psychiatrische opname te omzeilen.
Externaliserende stoornissen in de lift
Voor kinderen en jongeren heeft de toename wellicht te maken met het meer voorkomen van zogenaamde 'externaliserende stoornissen'. Het gaat dan om problemen met impulscontrole, middelengebruik, alcohol, agressie, eetstoornissen... Uit de resultaten begin dit jaar van de Public Mental Health Monitor van Zorgnet-Icuro bleek al dat die stoornissen sterk in de lift zitten. Wanneer zich bij zo'n jongere een crisissituatie voordoet, en er amper plaats voor opvang is, grijpt men soms naar gedwongen opname als laatste redmiddel.
"Het klopt dat er meer problemen zijn", zegt Gino Ameye, kinder- en jongerenpsycholoog en therapeutisch directeur bij Karus, een psychiatrisch ziekenhuis in Melle, bij Radio 1. "Maar het gaat er ook over hoe onze systemen met die problemen omgaan. Waarschijnlijk zijn we meer gevoelig voor acute hulp die niet meer uitgesteld kan worden. In de keten van zo'n proces dat leidt tot gedwongen opname zouden we sneller moeten kunnen ingrijpen. De tekorten in onze systemen zullen aangepakt moeten worden, bijvoorbeeld met extra ondersteuning voor politiediensten of de uitbouw van urgentiepsychiatrie, waarvoor momenteel een oproep loopt vanuit de federale overheid."
Voldoende plaats en tijdig ingrijpen
Enkele maanden geleden werd de hervorming van de wet op de bescherming van de persoon van de geesteszieke goedgekeurd. De wet gaat pas in voege op 1 januari 2025. Het is nog wachten op uitvoeringsbesluiten om de concrete impact in te schatten. Bedoeling van de wet is alvast om gedwongen opnames in hoeveelheid te verminderen en kwalitatiever te maken.
Gino Ameye: "De hervorming van deze wet biedt zeker mogelijkheden. Een van de zaken die soelaas kunnen bieden, is opvang van korte duur (48 uur), maar daar moeten dan wel plaatsen voor zijn. Het is belangrijk om volwassenen en kinderen en jongeren niet allemaal op dezelfde hoop te gooien. In de toepassing van de wet zal differentiatie nodig zijn. Ook voor de doelgroep van kinderen en jongeren is een aangepaste visie nodig."
Zorgnet-Icuro pleit er bij de regeringsonderhandelaars voor om extra te investeren in voldoende plaats voor kinderen en jongeren met ernstige mentale problemen en in eerstelijns psychologische zorg om het aantal escalerende crisissituaties tijdig te voorkomen.