Acht op de tien huisartsen kennen jaar na opstart zorgtraject long-covid niet

Het zorgtraject long-covid blijkt geen succes in de eerste lijn. Uit een tussentijdse evaluatie die het Riziv bestelde, blijkt dat de meeste zorgverleners geen weet hadden van het bestaan van het zorgtraject. De weinigen die er wel van gehoord hadden, wisten het fijne niet van de aanmelding en verloop van het traject.

Emily Nazionale - 21 december 2023

Dat is een van de opvallendste conclusies uit een rapport van Cebam en EBPracticeNet. In augustus 2023 organiseerden beide instanties gesprekken met zorgverleners en/of huisartsen om het gebruik van het zorgtraject te evalueren.

Pro memorie: om de behandeling van aanhoudende klachten na covid-19 in de eerste lijn te vergemakkelijken startte het Riziv op 1 juli 2022 met de terugbetaling van prestaties binnen een 'zorgtraject long-covid'. Basis van het zorgtraject is de multidisciplinaire richtlijn 'opvolging en revalidatie van patiënten met aanhoudende klachten na covid-19', ontwikkeld onder impuls van het federaal EBP-netwerk.

In januari 2023 bleek echter slechts 500-tal patiënten een zorgtraject long-covid te volgen of hebben gevolgd. De verwachting was dat het zou gaan over een 13.000-tal patiënten. Een teken aan de wand...

Kinesitherapeut

Aan de hand van focusgroepen en LOKs concluderen de auteurs dat het zorgtraject long-covid in de eerste lijn zeer beperkt geïmplementeerd werd. Recente cijfers van december 2023 bevestigen dit: zo is het zorgtraject iets meer dan 1.000 keer opgestart door een huisarts bij een individuele patiënt. Slechts 90 patiënten werden multidisciplinair gevolgd. Voor 40 patiënten werd een teamoverleg georganiseerd waarbij de huisarts aanwezig was. De meeste patiënten (229) werden opgevolgd bij een kinesitherapeut. Daarnaast werd vooral diëtiek en ergotherapie gegeven aan een post-covid-patiënt.

De redenen voor de beperkte toepassing zijn velerlei; wat huisartsen betreft is de meest opvallende conclusie dat acht op de tien huisartsen een jaar na de opstart (de focusgroepen en LOK's werden in augustus 2023 georganiseerd, nvdr) niet afwisten van het bestaan van het zorgtraject long-covid.

De communicatiekanalen voor huisartsen bereikten minder dan 10% van de doelgroep. Mogelijk speelde covid-19-moeheid een rol waardoor berichten niet geopend of gelezen werden, opperen de auteurs.

Weinig long-covidpatiënten

Een andere belangrijke verklaring is volgens de onderzoekers dat huisartsen aangeven dat ze relatief weinig long-covid-patiënten zien. Zo konden de meeste huisartsen in het onderzoek zich slechts een of twee patiënten voorstellen die in aanmerking zouden komen voor het zorgtraject. Dit staat in schril contrast met cijfers in wetenschappelijke tijdschriften. Een contradictie die om verder onderzoek vraagt, stellen de auteurs.

Voorts noemden de deelnemende huisartsen de aanmeldingsprocedure voor het zorgtraject te ingewikkeld. 'Waarom wordt er voor elk zorgtraject een andere administratieve formule uitgewerkt?', klinkt het. Een automatisatie van de aanmelding via een eForm lijkt volgens de huisartsen veel efficiënter en tijdbesparender. Ze stelden zich ook de vraag wat er gebeurt na aanmelding/doorverwijzing - ze krijgen namelijk geen feedback. Daardoor lijkt de huidige prodecure een zwarte doos, aldus de huisartsen.

Samenwerking met tweede lijn

Andere conclusies die uit de focusgroepen en LOKs naar voren kwamen en mogelijke verklaringen zijn voor de beperkte toepassing van het zorgtraject:

• De inclusiecriteria voor zorgtraject long-COVID zijn (te) vaag. Huisartsen voelen zichonzeker omdat de criteria voor diagnose onduidelijk, vaag en moeilijk meetbaar zijn.

• Dit zorgtraject beperken tot de eerste lijn was geen goed idee. Samenwerking met de tweede lijn is noodzakelijk. Huisartsen geven aan vaak nood te hebben aan pneumologisch en cardiologisch advies om andere oorzaken uit te sluiten

• Het einddoel van het zorgtraject is niet geëxpliciteerd, noch meetbaar op medisch vlak. Re-integratie in de maatschappij, het hernemen van de werkzaamheden, ... zijn zeer relevante eindpunten die mee opgenomen moeten worden.

• Long-COVID-19 hoeft geen aparte aanpak dan andere 'postvirale' vermoeidheid. Het moet beter geïncludeerd worden binnen de reguliere zorg (bijv. door toestaan van extra (meer dan 18) kinesitherapiebeurten, erkennen als F-pathologie, toegankelijke en terugbetaalde psychologische zorg, inschakeling ergotherapeut).

• Expliciet een aandoening legitimeren, vergroot de drempel voor patiënten om eruit te geraken. Dit is voor huisartsen een argument om geen zorgtraject op te starten.

• Er is twijfel over het 'evidence-based' karakter van het zorgtraject. Huisartsen vinden bij de start van een zorgtraject dat er enige soliede basis moet zijn over het bewezen nut.

• Er bestaat angst voor te veel overleg. Een zorgtraject betekent altijd enige administratieve belasting.

• 11. Long-COVID-19 is niet als gecodeerde diagnose beschikbaar in het elektronisch medisch

dossier (EMD). Er was daardoor ook geen Query mogelijk om in het dossier geschikte patiënten op te sporen.

En nu?

Hoe moet het verder met de zorg voor long-COVID-19-patiënten? Op zijn website meldt het Riziv dat de terugbetaling via de overeenkomst wordt verdergezet, deze loopt nog tot eind juni 2024. "Zelfs al is de uptake van het zorgtraject relatief beperkt, het komt toch tegemoet aan een zekere patiëntenvraag en die zorgnood kan niet genegeerd worden", klinkt het.

Op korte termijn (uiterlijk tegen 30 juni 2024) wordt het zorgtraject wel bijgestuurd. Het multidisciplinair overleg dat in de huidige overeenkomst strikt geregeld wordt, zal versoepeld en vereenvoudigd worden. De toegang van de patiënten inzake kinesitherapeutische, psychologische, neurocognitieve en ergotherapeutische ondersteuning wordt behouden.

Op zijn beurt gaat het Riziv een bijkomende communicatie-inspanning doen en informatie over het zorgtraject aan de zorgverleners bezorgen.