Oude gezondheidsdoelstelling rond suïcide gehaald, nieuwe neemt ondanks covid goede start
Tussen het jaar 2000 en 2020 daalde in Vlaanderen het aantal suïcides met 30%. Daarmee werd de doelstelling van het VAS II gehaald. De nieuwe doelstelling in VAS III is dat in 2030 het aantal zelfdodingen 10% lager ligt dan in 2020. Ondanks de covidcrisis lijkt het met de doelstelling de goede kant op te gaan.
Het tweede Vlaams Actieplan Suïcedepreventie (VAS II) stelde voorop dat in 2020 het aantal suïcides 20% lager moest liggen dan in 2000. De daling in Vlaanderen bedroeg over het algemeen genomen 30%. Daarmee is de doelstelling behaald.
Nieuwe doelstelling
Bij mannen bedroeg het aantal zelfdodingen in 2020 24,5 en bij vrouwen 8,9 per 100.000. Deze cijfers zijn gebaseerd op de overlijdenscertificaten. Bij het overlijden van een persoon is het niet altijd duidelijk of het om een ongeval gaat dan wel om suïcide. Deze cijfers zijn dus wellicht toch een onderschatting.
België behoort tot de Europese landen met hoge suïcidecijfers. Vlaanderen scoort op dit vlak ietsje beter dan Wallonië of Brussel, maar dat maakt in de internationale vergelijking nauwelijks iets uit. De suïcidecijfers liggen ook in Vlaanderen ruim hoger dan in onze buurlanden.
In 2021 bleef het aantal zelfdodingen verder dalen. In vergelijking met 2021 daalde het aantal suïcides met 7,1%. De doelstelling van het nieuwe, derde Vlaamse Actieplan Suïcidepreventie 2022-2030 is dat in 2030 het aantal suïcides met 10% gedaald moeten zijn ten opzichte van 2020. We lijken dus goed op weg. Maar 2030 is nog ver, er kan nog van alles gebeuren.
Overigens is het beeld ook genuanceerder als je per sekse en per leeftijdsgroep kijkt. Niet in alle subgroepen wordt de gezondheidsdoelstelling gehaald. Vooral jonge vrouwen in de leeftijdsgroep van 15 tot 19 jaar vormen een belangrijke uitzondering. Tussen 2000 en 2021 steeg het suicidecijfer met 4%. Tussen 2020 en 2021 steeg dit cijfers zelfs met een verontrustende 22%.
Balans covid
Het was voor het Vlaams Expertisecentrum Suicidepreventie opstelde nog niet mogelijk een volledige balans op te maken voor de covidperiode. Voor het Epidemiologisch Rapport 2022 kon het nog niet over de cijfers beschikken voor het hele jaar 2022. Tijdens de covidcrisis vonden onderzoekers dat de prevalentie van psychisch problemen bij de bevolking ongewoon hoog lag - vooral tijdens lockdowns. Maar het ziet er niet naar uit dat zich dat ook vertaalt in verhoogde suïcidecijfers.
In het begin van de covidcrisismat Sciensano met de Gezondheidsenquête (covidversie) een prevalentie voor angst en depressie bij de bevolking van 18 jaar en ouder van respectievelijk 23% en 20%. De Bevolkingsenquête die Sciensano in 2018 verrichtte stelde een prevalentie vast van respectievelijk 11% en 9,5%.
De covidversie van de Gezondheidsenquête werd geregeld opnieuw uitgevoerd. In december 2021, toen ook opnieuw covidmaatregelen van kracht waren, bedroegen de cijfers respectievelijk 24% en 21%. Vervolgens daalden deze prevalentiecijfers, om daarna in de wintermaanden weer te pieken. In juni 2022 - een goed jaar geleden - lagen ze nog altijd hoger dan gemiddeld in de jaren vóór de covidcrisis.
Maar wat de suïcidecijfers zelf betreft, deze lagen voor de jaren 2020, 2021 en de eerste helft van 2022 steeds lager dan in de jaren vóór de coronacrisis - dat is voor de algemene bevolking. In 2021 was er sprake van een verdere daling. In de eerste helft van 2022 neemt het aantal weer lichtjes toe, maar het blijft onder het niveau van (onmiddellijk) vóór de pandemie.
(Lees verder onder box)
Zorgberoep als risico
Uit internationaal onderzoek blijkt dat het risico van suïcide groter is in sommige beroepen - bij landbouwers en politieagenten bijvoorbeeld. Voor de zorgberoepen in ons land bracht een onderzoekster van Domus Medica in 2016 de cijfers voor de periode 2004-2012 in kaart. Dat zijn nog altijd de meest recente cijfers. (Ze onderzocht ook de cijfers voor advocaten.)
Bij (huis)artsen zag men in deze periode geen toegenomen risico. De cijfers waren vergelijkbaar met die in de algemene bevolking. Wel is er, wat suïcide betreft, bij de huisartsen weinig verschil tussen de beide seksen. In de algemene bevolking ligt het aantal suïcides bij mannen veel hoger dan bij vrouwen - bij huisartsen wisselt het van jaar tot jaar bij welke van de twee seksen het aantal zelfdodingen (relatief) het hoogst is. Vrouwelijke huisartsen lopen dus wel meer risico dan vrouwen in de algemene bevolking.
De grootste suïcidecijfers ziet men bij apothekers en verpleegkundigen. Voor apothekers denkt men dat de gemakkelijke toegang tot medicijnen een stuk van de verklaring moet zijn.
De cijfers in de tabel zijn rates - aantallen omgerekend naar de verhouding per 100.000 inwoners. De absolute aantallen zijn klein, wat maakt dat deze cijfers tamelijk onzeker zijn.
-Suïcidepogingen
Het epidemiologisch rapport van het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie bevat ook cijfers over de suïcidepogingen en -intenties. Voor Vlaanderen zijn er onder meer cijfers beschikbaar over het aantal personen die na een poging tot zelfdoding op de spoed belanden (verwerking van de resultaten van de IPEO-bevraging - het Instrument voor Psychosociale Evaluatie en Opvang).
Het aantal suïcidepogingen is tussen 2000 en 2020 gedaald met 25,4%. Het aantal personen dat een poging tot zelfdoding onderneemt, daalde met 21,7%. In tegenstelling tot suïcide komen suïcidepogingen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. In 2020 schat men dat er in Vlaanderen gemiddeld 23 suïcidepogingen per dag zijn.
VAS III
Vlaanderen is intussen aan zijn derde actieplan suïcidepreventie toe. VAS III inventariseert per strategie de acties die voortgezet worden en nieuw opgestart worden. De zes grote strategieën omvatten acties naar de algemene bevolking, naar kwetsbare groepen, bij suïcidale personen, ondersteuning van de omgeving en de nabestaanden, deskundigheidsbevordering en verder onderzoek.
Nieuwe acties zijn bijvoorbeeld een virtual reality tool om zorgverleners de vaardigheden te laten ontwikkelen om met suïcidale personen in gesprek te gaan, het ontwikkelen van een nieuw LOK-pakket voor deskundigheidsbevordering bij huisartsen, ontwikkeling van nieuwe richtlijnen voor de detectie en de aanpak van suïcidaliteit bij bijzondere groepen, zoals kinderen en personen met autisme, interdisciplinaire intervisie (bevorderen van samenwerking) op het niveau van de ELZ,...
Het nieuwe actieplan vindt u op de website van Vlaams WVG-minister Hilde Crevits (CD&V), die hierover een mededeling verspreidde.
Ook het Epidemiologische Rapport 2022 vindt u op haar website.