Samenleven met iemand met psychische problemen
Patiënten met psychische problemen hebben veel baat bij een omgeving die hen steunt. Maar de impact op die 'naastbetrokkenen' is vaak heel groot. Hoe kan u hèn ondersteunen?
Eén op vier mensen krijgt ooit in zijn of haar leven te maken met ernstige psychische problemen. Aangezien een persoon gemiddeld vijf tot zeven intieme naasten heeft, zijn heel wat mensen 'naastbetrokkene'. En zeker voor wie samenleeft met een partner, ouder of kind met een psychische kwetsbaarheid kan de impact heel groot zijn.
Overbelast
De aandacht van artsen en andere hulpverleners gaat logischerwijze in de eerste plaats naar de patiënt. Familieleden en partners hebben zelf ook vaak de neiging zich weg te cijferen, zegt Griet Frère, ervaringsdeskundige en stafmedewerker vorming bij Similes, familievereniging geestelijke gezondheid. Ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van Similes schreef ze het boek Het komt voor in de beste families, over samenleven met iemand die psychische problemen heeft. Hoewel het in de eerste plaats bedoeld is voor familieleden en andere naasten van patiënten kan het ook huisartsen helpen om naastbetrokkenen beter te steunen. Het bevat persoonlijke verhalen en ook praktische tips, bijvoorbeeld over hoe je kan communiceren met iemand die een psychische kwetsbaarheid heeft (zie kader).
Familieleden gaan in de zorg voor hun geliefde vaak ver over hun grenzen, dikwijls met fysieke of mentale overbelastingsklachten als gevolg
Samenleven met iemand met een psychische kwetsbaarheid wordt al te vaak onderschat. De impact is zeer groot, zegt Griet Frère. "Taken en rollen binnen het gezin kunnen verschuiven, waarbij alle verantwoordelijkheid bij één partner terecht kan komen, die plots alleen instaat voor het huishouden, de financiën en de zorg voor de kinderen. Als het echt om mantelzorgen gaat, kan werken heel moeilijk worden. Of studeren - denk aan opgroeiende of jongvolwassen kinderen die een ouder met psychische problemen veel emotionele ondersteuning bieden, en het huishouden op zich nemen. Door hoog oplopende medische kosten is de kans op financiële problemen reëel. Vaak gaan familieleden in de zorg voor hun geliefde ver over hun grenzen, dikwijls met fysieke of mentale overbelastingsklachten als gevolg."
Zelfzorg essentieel
Daarnaast hebben naasten vaak te kampen met gevoelens van machteloosheid, verdriet, schaamte, schuld - ouders zijn bijvoorbeeld geneigd de oorzaak van de psychische problemen van hun kind bij zichzelf zoeken. Ze staan zelf ook voor een verwerkingsproces en moeten een manier zien te vinden om met de situatie te leren leven, zeker bij langdurige of chronische problemen.
Uit onderzoek blijkt dat naasten een belangrijke rol kunnen spelen bij het herstel van patiënten met psychische problemen, zegt Griet Frère. "Maar dat kan enkel op voorwaarde dat ze ook goed voor zichzelf zorgen. Het is daarom belangrijk dat huisartsen voldoende oog hebben voor patiënten die samenleven met iemand die psychisch kwetsbaar is, en hen aanzetten tot zelfzorg. Gezond eten en bewegen kunnen helpen om, ook letterlijk, op de been te blijven. Familieleden zijn vaak geneigd zich te isoleren, maar ze zouden moeten proberen om toch ook tijd voor zichzelf op te eisen en te investeren in hobby's of contacten die energie geven."
Daarnaast kan het voor naasten ook heel helpend zijn om een uitlaatklep te vinden voor de gevoelens waar ze mee worstelen, door ze bijvoorbeeld neer te schrijven of er met iemand over te praten. Zeker lotgenoten kunnen wat dat betreft een belangrijke rol spelen, en niet enkel een luisterend oor bieden, maar ook praktische tips. Similes organiseert gespreksgroepen voor verschillende doelgroepen: ouders, partners, kinderen ... "Omdat we merkten dat voor sommigen de stap naar zo'n lotgenotengroep nog te groot is, zijn we onlangs gestart met een nieuw initiatief: op de website warmebabbel.be vind je profielen van verschillende luistervrijwilligers - allemaal ervaringsdeskundigen - met wie mensen kunnen mailen, bellen of een afspraak maken voor een één-op-één- gesprek." Behalve lotgenotencontact organiseert Similes ook infoavonden, lezingen en trainingen.
Het volledige aanbod vind je op similes.be. Flyers en affiches kunnen worden aangevraagd via info@similes.be.
Griet Frère. Het komt voor in de beste families. Samenleven met iemand die psychisch kwetsbaar is. Borgerhoff-Lamberigts, 2023.
Hoe communiceren met iemand die psychisch ziek is?
- Luister aandachtig naar wat wordt gezegd, ook bij patiënten zonder ziekte-inzicht.
- Vermijd om meteen advies, een mening of oordeel te geven maar toon empathie en begrip voor wat de persoon ervaart.
- Probeer te achterhalen van welke specifieke, concrete klachten hij of zij echt last heeft (bijvoorbeeld angst bij achtervolgingswaan, slaapproblemen,...).
- Vraag hoe je samen kan zoeken naar wat zou kunnen helpen voor die concrete klacht.
- Pushen, dreigen of dwingen om hulp te zoeken zal enkel op weerstand botsen, al moet er uiteraard verdere hulp worden ingeschakeld als iemand een gevaar is voor zichzelf of anderen.