Patiëntenrechten afgestoft
Op een onlinepersconferentie lichtte minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke zijn voorstellen toe tot wijziging van de wet op de rechten van de patiënt. Na publieke consultatie legt hij ze als wetsontwerp aan het Parlement voor.
De wet op de patiëntenrechten bestond in 2022 twintig jaar en is aan modernisering toe. Minister Vandenbroucke geeft daar nu een aanzet toe.
Zijn voorstellen bevatten opvallende vernieuwingen, maar hadden op sommige onderdelen verder kunnen gaan.
Participatie
Een grote verdienste van het wetsontwerp is dat het de patiënt minder passief benadert dan het geval is in de bestaande wet. Zo omschrijft de huidige wet een patiënt als de persoon aan wie gezondheidszorg 'wordt verstrekt'. Vandenbroucke volgt echter de Europese patiëntenrechten-richtlijn. De definitie luidt nu: "de persoon die gezondheidszorg wenst te ontvangen of ontvangt."
Verder is er het recht op kwaliteitsvolle zorg. Dat wordt niet langer alleen bepaald door de door de arts vastgestelde 'behoeften', men zal ook rekening houden met 'de voorkeuren' van de patiënt.
Het voorstel stelt ook dat de informatieverstrekking moet gebeuren op een manier die past bij het bevattingsvermogen van de patiënt.
Shared decision making
Daarenboven dient de arts de patiënt actiever te betrekken bij beslissingen over de meest geschikte medische tussenkomst. In navolging van de Nederlandse wetgeving impliceert dit dat de arts zich moet informeren over de voorkeuren van de patiënt.
De arts wordt ook geacht de patiënt uit te nodigen om vragen te stellen. Zo wordt 'shared decision making', oftewel gezamenlijke besluitvorming, een onderdeel van het recht op geïnformeerde toestemming.
Voorafgaande zorgplanning
Geheel nieuw is het concept 'voorafgaande zorgplanning'. De tekst definieert dit begrip als 'het schriftelijk vastleggen van de wensen van de patiënt voor zijn toekomstige gezondheidszorg'. De bestaande wet regelt al de voorafgaande weigering van een behandeling ingeval de patiënt onbekwaam is (geworden) om zijn wil te uiten. Zo'n weigering is bindend en dat concept blijft behouden.
Doel van voorafgaande zorgplanning is om uiting te geven aan wensen voor de toekomstige gezondheidszorg. Daarmee moet de arts 'slechts' rekening houden. De planning is met andere woorden niet bindend.
Klachtrecht
De huidige wet geeft rechtstreekse nabestaanden van de overleden patiënt enkel in sommige gevallen inzagerecht in het dossier. Een recht op afschrift (kopie) hebben ze niet. Dat was soms problematisch en daaraan wordt nu verholpen.
Belangrijk is dat nabestaanden na het overlijden een klacht kunnen neerleggen bij de bevoegde ombudsfunctie over het naleven van de rechten van de patiënt.
Paternalistische restanten
De wet bevat een aantal bepalingen die twintig jaar geleden nog 'common sense' waren, maar nu voorbijgestreefd. Sommige bepalingen doorstaan de tand des tijds en in die zin is het ontwerp toch niet helemaal toekomstbestendig.
Zo blijft 'therapeutische exceptie' behouden. Op grond daarvan mag een arts informatie voor de patiënt achterhouden. Ook moet de arts een afschrift uit het patiëntendossier weigeren indien dit onder druk van derden wordt gevraagd. Zogenaamde persoonlijke notities die een arts in het dossier opneemt, mogen niet door de patiënt worden ingezien.
De Wet op de Patiëntenrechten
Reageren?
Minister Frank Vandenbroucke zette de teksten van het nieuwe wetsontwerp op zijn website - samen met een gecoördineerde versie die de veranderingen ten opzichte van de oorspronkelijke tekst weergeeft en de Memorie van Toelichting. Opmerkingen van iedereen zijn welkom tot 18 april a.s. - dat is de Europese Dag van de Rechten van de Patiënt. De Vooruit-minister verzekerde dat hij met de opmerkingen nog rekening wil houden. Aan de andere kant wil de minister dat het Parlement het wetsontwerp zeker voor de volgende verkiezingen goedkeurt. Er moet dan geen tijd verloren gaan, geeft de minister toe. Na de zomer moet het Parlement zich over de tekst buigen. Dat kan snel gaan. Het Parlement debatteerde al over het onderwerp en stelde er zelf een resolutie over op.
Afdwingbaar?
De Wet op de Patiëntenrechten moet in samenhang met de Kwaliteitswet worden gelezen, onderstreepte professor Tom Goffin, één van de auteurs. Een journalist merkte op dat de wet geen strafbepalingen bevat die ze afdwingbaar maken. Dat klopt, maar de Toezichtscommissie die ondertussen is samengesteld kan wel controle uitvoeren op de toepassing ervan, luidt het. Daarvoor moet wel nog een uitvoerings-KB bij de Kwaliteitswet verschijnen, gaf Goffin toe. Dat komt er zeker, verzekerde Frank Vandenbroucke.
Therapeutische exceptie
Minister Vandenbroucke stelde dat hij blij is dat de therapeutische exceptie in de wettekst is behouden. De nieuwe tekst zou wel wat meer nuancering brengen. Therapeutische exceptie is geen alles-of-niets-verhaal meer. In de oude wet vertelde de arts helemaal niets als hij oordeelde dat het meedelen van de informatie de patiënt schade zou berokkenen. Nu moet de arts nagaan of hij de informatie niet op een manier kan geven die het nadeel voor de patiënt vermijdt. Bijvoorbeeld, door de patiënt de informatie gefaseerd mee te delen.
