Valentijn Vaccinatiesymposium kijkt breed naar complottheorieën

De 20ste editie van het Valentijn Vaccinatiesymposium (Universiteit Antwerpen) staat stil bij de complottheorie als algemeen verschijnsel, met bijzondere focus op de betekenis daarvan voor vaccinatiebereidheid. Specifieke educatieve tools worden ingezet om de argumentatie en communicatievaardigheden van vaccinatoren aan te scherpen.

Michèle Langendries - 11 januari 2023

We stellen vast dat het vertrouwen bij de bevolking wat zoek is geraakt, en dat niet alleen naar aanleiding van covid-19, zegt symposiumorganisator prof. Pierre Van Damme (Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties, Universiteit Antwerpen). "Ook in verband met andere heftige thema's, zoals de klimaatopwarming, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis, voel je dat de doorsnee burger niet meer goed weet wat hij ervan moet denken. Het onderwerp 'vertrouwen' ligt ons als vaccinatoren na aan het hart. Omdat we menen dat een doeltreffende aanpak mogelijk kan voortvloeien uit een gediversifieerd spectrum aan inzichten, hebben we criminoloog Christophe Busch (directeur van het Hannah Arendt Instituut) gevraagd het publiek van het Valentijnsymposium een brede kijk te bieden op complotdenken, fake news, verwarrende berichtgeving en de polarisatie die daaruit voortvloeit. Hij zal de artsen, verpleegkundigen en apothekers in het gehoor duidelijk maken dat vaccinatietwijfel slechts één specifieke uiting is van een algemene maatschappelijke trend, waar we op voorbereid moeten zijn."

In overleg met communicatiespecialisten van de Universiteit Antwerpen heeft het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties een aantal gesprekken geënsceneerd waarbij een zorgverlener op een positieve manier inspeelt op de terughoudendheid van een gesprekspartner rond het gebruik van vaccins

Na deze inleidende lezing is het de beurt aan prof. Heidi Larson (directeur Vaccine Confidence Project, gastprofessor Universiteit Antwerpen en KU Leuven). Prof. Larson is een wereldautoriteit op het vlak van vaccinatievertrouwen en -wantrouwen, dankzij verschillende studies die ze hierover heeft uitgevoerd binnen en buiten Europa. Als medewerkster bij het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties heeft ze in 2022 het vaccinatievertrouwen in 27 Europese landen gemeten en brengt hierover verslag uit op het symposium. In het bijzonder: hoe goed scoort België ten opzichte van omliggende landen? "Een mooie primeur", noemt Pierre van Damme het, want het officiële rapport is net uit.

Educatieve video

"Eén van de dingen die de coronacrisis ons geleerd heeft, is dat we veel meer moeten samenwerken over de disciplines heen", vervolgt hij. "Al tijdens de pandemie hebben we rond vaccinatietwijfel toenadering gezocht tot het departement communicatiewetenschappen (prof. Karolien Poels, dr. Aurélie De Waele) van onze universiteit. Er zijn intussen een aantal projecten lopende. Dat heeft het mogelijk gemaakt om op het symposium educatieve tools aan te bieden voor vaccinatoren die geconfronteerd worden met vragen, twijfels of wantrouwen rond vaccinatie. We hebben in overleg met onze communicatiespecialisten een aantal gesprekken geënsceneerd waarbij een zorgverlener op een positieve manier inspeelt op de terughoudendheid van een gesprekspartner. Bijvoorbeeld, een arbeidsarts gaat de dialoog aan met een verpleegkundige die twijfels heeft rond een griepvaccinatie, en legt uit waarom vaccinatie belangrijk is. We zullen die gesprekken filmen en de opnames achteraf op onze website beschikbaar stellen, zodat belangstellenden ze nog eens opnieuw kunnen bekijken om zich van de juiste communicatietechniek te doordringen. We spelen daarmee in op herhaalde vragen van ons publiek naar praktische handvaten. Communicatie is iets wat je mensen niet met informatie op een slide kan bijbrengen."

Tijdens het namiddagprogramma van het symposium is er aandacht voor maatregelen die Vlaanderen als regio vóór, tijdens en ook na de coronacrisis heeft genomen om vaccinatiewantrouwen te omkaderen. Ook hier heeft het Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties deelgenomen aan een project in samenwerking met het Agentschap voor Zorg en Gezondheid. Projectcoördinator Greet Hendrickx (Centrum voor de Evaluatie van Vaccinaties, Universiteit Antwerpen) licht dit toe, samen met de resultaten van haar 'Vaccine Training Barometer', ontwikkeld binnen een recent EU-project, en waar eerdere deelnemers aan het Valentijn Vaccinatiesymposium hebben meegewerkt. Katrijn Delaruelle (Universiteit Gent) zal een stand van zaken geven van hun werk binnen het VAX-Trust EU-project, waaronder een samenwerkingsinitiatief met Kind & Gezin rond het aanleveren van tools voor het omgaan met vaccinatietwijfel.

Nieuwe thema's

De klassieke formule van vraag en antwoord, waarbij een panel van Vlaamse experts het woord neemt, is in deze editie tot één sessie teruggebracht. Vragen zijn al ingestuurd, maar het postvak is nog steeds toegankelijk. Uit de voorliggende correspondentie komen alvast een aantal nieuwe thema's naar voren: inhaalvaccinatie voor dosissen die tijdens de pandemie werden gemist, de nieuwe pneumokokkenvaccins (het 15- en het 20-valente vaccin) en vaccinatie tegen zona. "Dat zijn onderwerpen die tijdens de covidperiode wat minder aandacht kregen of in de pipeline zaten en nu actueel worden. De Hoge Gezondheidsraad heeft nieuwe aanbevelingen geformuleerd, die we met het gehoor van het Valentijn Vaccinatiesymposium willen delen", concludeert prof. Van Damme.