'De meest surrealistische van allemaal'
Een gouden tip voor de kerstvakantie: de tentoonstelling Joan Miro in Beaux-Arts Mons. Om u een idee te geven: de laatste Miro-tentoonstelling in ons land vond plaats in ... 1956. Nochtans geldt de Spaanse schilder, beeldhouwer, graficus en keramist als een van de meest invloedrijke kunstenaars van de 20ste eeuw.
Beaux-Arts Mons, kortweg BAM, heeft sedert zijn opening in 2007 een patent op grote namen uit de kunstwereld. Zo waren er eerder tentoonstellingen te zien van Keith Haring, Andy Warhol, Niki de Saint Phalle, Roy Lichtenstein e.a. Fernando Botero. En nu is het dus de beurt aan Joan Miro (1893-1983) die leefde van 1893 tot 1983 en een indrukwekkend oeuvre heeft nagelaten. Onder de enigszins enigmatische titel Joan Miro. De essentie van voorbije en aanwezige dingen worden meer dan 100 werken getoond die een periode van ruim 70 jaar overschouwen. Vooral in de jaren 1920-30 speelde Miro een hoofdrol in de ontwikkeling van het surrealisme. André Breton noemde hem zelfs 'de meest surrealistische van allemaal'.
Moord
Toch is Miro niet onder één noemer te vangen. In zijn beginperiode voelde hij zich aangetrokkentot het Catalaanse fauvisme, vervolgens door het kubisme waarin hij - net als Picasso - balanceerde op de grens met de abstractie. Net als zijn landgenoten Dali en Picasso is hij echter evenzeer gefascineerd door oude meesters als Hiëronymus Bosch en Vermeer. Hoewel hij de grootste bewondering heeft voor deze kunstschilders, zal hij in 1927 verklaren de schilderkunst te zullen vermoorden.
"Het enige dat mij duidelijk is, is dat ik wil vernietigen, dat ik alles wat bestaat in de schilderkunst wil vernietigen", aldus Miro. Hiermee bedoelt hij niet dat hij de schilderijen van de oude meesters wil vernietigen. Wel dat hij alle verworven kennis terzijde schuift en van nul wil herbeginnen. Met een eenvoudige lijn, een eenvoudige kleur. Zo wordt hij ook automatisch in de richting van de zogeheten primitieve kunst en de Japanse kunst gedreven die hem blijvend zullen inspireren.
Trance
Bij Miro vinden vele stijlrichtingen hun oorsprong. Jackson Pollock is hem schatplichtig met zijn dripping art, maar ook Pierre Alechinsky en Christian Dotremont van de Cobra beweging. Miro heeft inderdaad een beslissende rol gespeeld om de schilderkunst te verlossen van klassieke denkbeelden en helemaal vrij te maken. En dat illustreert deze tentoonstelling heel mooi.
De expo toont ons een heel veelzijdig kunstenaar die zichzelf voortdurend heruitvindt. Hij gebruikt alle mogelijke dragers voor zijn schilderwerken, tot zelfs koeienvellen toe. Wanneer hij het schilderen beu is, werpt hij zich op de beeldhouwkunst en de keramiek. Wanneer hij de Japanse kunst ontdekt, maakt hij 'gedichtenschilderijen', en dat reeds in de jaren 1924-27. Poëzie is eigenlijk nooit ver weg in zijn kunstwerken, evenmin als een vorm van kaligrafie.
Voorwaar een heel knappe tentoonstelling waarbij u best de tijd neemt om de kunstwerken in je op te nemen en te laten inwerken, zodat je - net als Miro - in een vorm van trance terecht komt.
Henk Van Nieuwenhove
Joan Miro, De essentie van voorbije en aanwezige dingen. Tot 8 januari 2023 in Beaux-Arts Mons (BAM). Open van dinsdag t/m zondag van 10u tot 18u (op 24 en 31 december gesloten om 16u). Gesloten op maandag, op 25 december en op 1 januari. Info: bam.mons.be