Een op tien voetgangers gebruikt smartphone aan kruispunt
Zowat een op tien voetgangers of fietsers gebruiken een draadloze telefoon of koptelefoon, hoewel gebruik van deze toestellen het risico op een ongeval verhoogt. Dat blijkt uit een studie door Vias institute.
Om in kaart te brengen hoeveel zwakke weggebruikers zich potentieel laten afleiden door mobiele telefoons of muziek, voerde Vias institute observaties uit op kruispunten met verkeerslichten in vijf steden in Vlaanderen (Antwerpen, Brugge, Gent, Hasselt en Leuven), vijf steden in Wallonië (Charleroi, Luik, Bergen, Namen en Waver), en op twaalf kruispunten met verkeerslichten in Brussel. Op elk van die kruispunten werden telkens twee observatiesessies gehouden op drie verschillende tijdstippen van de dag. In totaal werden 10.607 voetgangers en 5.713 fietsers geobserveerd.
Bij de voetgangers droeg ongeveer een op tien een koptelefoon; bij jongeren van 18 tot 24 jaar was dit zelfs een op vijf. Ook een op tien voetgangers gebruikte een mobiele telefoon; het vaakst waargenomen gebruik daarbij was typen of scrollen op het scherm, gevolgd door lezen en telefoneren met het toestel aan het oor. Bij de fietsers droeg een op tien een koptelefoon. Het smartphonegebruik bij fietsers lag lager: slechts 3% haalde zijn toestel boven aan een kruispunt.
De weginfrastructuur bleek een verrassende rol te spelen. Het gebruik van de mobiele telefoon bij voetgangers mag twee keer lager wanneer het verkeerslicht uitgerust was met een visueel systeem dat de wachttijd aftelt, zodat de voetganger weet hoelang het nog rood blijft. Ook gebruikten voetgangers hun telefoon minder vaak wanneer ze op een knop moesten drukken om groen te vragen. De onderzoekers laten ook de mogelijkheid open dat kwetsbare weggebruikers zich relatief veilig voelen aan kruispunten met verkeerslichten, omdat ze ervan uitgaan dat andere weggebruikers de verkeerslichten wel zullen respecteren.
Afleiding
Verschillende studies wijzen erop dat het gebruik van een telefoon het risico op een ongeval kan verhogen. Voetgangers die afgeleid zijn door een telefoon, stappen trager, wijken aanzienlijk af van hun traject, en zijn minder behendig in het stappen over een stoeprand of obstakel.Voetgangers die een sms versturen of surfen op het internet, kijken ook minder vaak naar links en rechts bij het oversteken.
Bij fietsers verstoren bellen en muziek beluisteren de waarneming van geluiden die essentieel zijn voor de veiligheid van de fietsers. Het gebruik van de mobiele telefoon gaat bij fietsers ook gepaard met een afname van de snelheid van de verplaatsing, meer zijwaartse afwijkingen en een vermindering van het perifeer zicht. Fietsers die tegelijk nog een secundaire taak vervulden, vertonen ook significant vaker risicogedrag zoals in de verkeerde richting rijden (48,9% vs. 20,8%).
Verkeersongevallen
De studie van Vias stelt dat het moeilijk is om een schatting te maken van het aantal verkeersongevallen met zwakke weggebruikers die te maken hebben met het gebruik van de telefoon. Hierover worden in België geen statistieken bijgehouden. Het feit blijft dat het gebruik van de telefoon een negatieve impact heeft op de prestaties van voetgangers en fietsers, stellen de onderzoekers.
Daarom is het belangrijk dat kwetsbare weggebruikers zich bewust worden van de risico's die ze lopen, bijvoorbeeld door sensibiliseringscampagnes over dit onderwerp. Ook handhaving van dit overtredingsgedrag bij fietsers kan dit bewustzijn bevorderen, besluit de studie.
'Meting van afleiding bij voetgangers en fietsers', Vias institute, Rapport nr. 2022-R-07-NL.
Wat zegt de wet?
Artikel 8.4 van de wegcode stelt dat "behalve wanneer zijn voertuig stilstaat of geparkeerd is, de bestuurder geen gebruik mag maken van een draagbare telefoon die hij in de hand houdt". Met de wet van 24 januari 2022 werd dat verbod nog aangescherpt; deze wet bepaalt "Behalve wanneer zijn voertuig stilstaat of geparkeerd is, mag de bestuurder geen mobiel elektronisch apparaat met een scherm gebruiken, vasthouden noch manipuleren, tenzij het in een daartoe bestemde houder aan het voertuig bevestigd is". Een inbreuk op deze bepaling wordt gecategoriseerd als overtredingen van de derde graad (onmiddellijke inning 174 euro).
Deze bepalingen zijn ook van toepassing op fietsers, die als 'bestuurders' beschouwd worden, maar niet op voetgangers. Een voetganger die afgeleid is doordat hij op een smartphonescherm tokkelt of met een hoofdtelefoon naar muziek luistert, begaat weliswaar een overtreding als hij daardoor anderen hindert of in gevaar brengt.