Musiceren in het Derde Rijk
Fred Brouwers breit met 'De stalen pinhelm van Mozart' een vervolg aan 'Beethoven in de bunker' dat drie jaar geleden verscheen. Het gaat opnieuw om 20 korte biografieën van musici die vurige medestanders, opportunistische meelopers, slachtoffers of fervente tegenstanders van het naziregime waren.
Enkele jaren geleden las Fred Brouwers een artikel in Der Spiegel waarin nieuwe informatie opdook met betrekking tot de Russische inval in Hitlers Berlijnse bunker. Daarin gaat het onder meer over Hitlers platencollectie die er aangetroffen werd en die naast Duitse muziek van Beethoven en Wagner ook werken bleek te bevatten die de nazi's als 'entartet' bestempelden. Het was de trigger die Fred Brouwers overhaalde om over muziek in het Derde Rijk te gaan schrijven.
Een van hen is operettekoning Robert Stolz die in een radio-interview ooit vertelde hoe het nazisme grote musici recupereerde en Mozart zo als het ware een stalen pinhelm opzette. In het boek passeren grote namen de revue als sopraan Elisabeth Schwarzkopf (waar Brouwers niet erg hoog mee oploopt), componisten Carl Orff of Arnold Schönberg. Er zijn ook musici van dichter bij huis als Marius Flothuis of Daniël Sternefeld. Die laatste zat een tijd in de Dossinkazerne gevangen terwijl hij thuis een partituur verborgen hield waarin hij de oorlogsgruwel, verzet en overwinning verklankt, en die hij pas na zijn vrijlating zou kunnen voltooien.
Dit verhaal illustreert treffend dat Fred Brouwers niet alleen goede syntheses brengt van de biografieën van deze musici en van feiten over hun relatie tot het nationaalsocialisme, die vaak al langer bekend zijn. Hij vult die verhalen ook aan met eigen kennis en ervaringen die hij opdeed omdat hij bepaalde locaties bezocht en enkele musici of hun familieleden ooit interviewde. Ook zijn band met tal van opnames van de besproken musici zorgt voor een persoonlijke toets in 20 beklijvende verhalen.