Vaticaan zet in op vijf bio-ethische thema's
"De algemene doelstelling van de Pauselijke academie voor het Leven is om te komen tot een grotere humanisering in de wereldwijde gezondheidszorg. Concreet gaat het dan over de inhoudelijk invulling van domeinen zoals Artificiële Intelligentie, palliatieve zorg enz."
Op vraag van het Vaticaan is professor Chris Gastmans, hoogleraar medische ethiek (KU Leuven) en hoofd van het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht, sinds vorig najaar vast lid van de Pauselijke Academie voor het Leven. Eerder was hij al drie jaar 'corresponderend lid'. Het vaste lidmaatschap geldt voor het leven en Gastmans is ook de enige Belg in de club. De Academie komt minstens eenmaal per jaar fysiek samen en correspondeert voor het overige online.
De Academie voor het Leven is een interdisciplinaire bio-ethische denktank. 120 artsen, ethici, filosofen enz. uit alle uithoeken van de wereld maken er deel vanuit. De samenstelling is met Europeanen, Afrikanen, Aziaten, Noord- en Zuid-Amerikanen... erg internationaal. "Die diversiteit spreekt me enorm aan. Het waarborgt een globaal perspectief", zegt Gastmans.
Maatschappelijke impact
De Leuvense ethicus beschouwt het lidmaatschap van de Academie als een vorm van maatschappelijke dienstverlening. "Ik verricht al 30 jaar bio-ethisch onderzoek en publiceer in internationale wetenschappelijke tijdschriften. Dat is belangrijk, maar je wilt ook maatschappelijke impact hebben. Dat kan door een boek te schrijven (zie AK 2701) maar bijvoorbeeld ook via de Academie. Met alle plezier stel ik mijn expertise ter beschikking."
Naast de Academie voor het Leven zijn er binnen het Vaticaan overigens nog twee andere academies actief. De meest gerenommeerde is de eeuwenoude Pauselijke Academie voor de Wetenschappen met daarin nogal wat Nobelprijswinnaars. Ze reflecteert over sterrenkunde, fysica enz. Van recentere datum is de Academie voor Sociale Wetenschappen, een denktank voor humane wetenschappen.
Milieubewustzijn
De Academie voor het Leven behandelde de voorbije decennia vooral onderwerpen met betrekking tot het begin en het einde van het leven. "Onder invloed van de huidige paus Franciscus verruimde dat enorm", legt Chris Gastmans uit. "We kijken bijvoorbeeld niet enkel meer naar de gezondheidszorg voor de mens. Antropocentrisme, de mens centraal, is niet langer aan de orde. Wel gaat het nu bijvoorbeeld over milieubewustzijn, de mens in zijn ecologische context."
Ook de focus op euthanasie en abortus behoort tot het verleden. De Academie telt nu vijf werkgroepen die brede gezondheidsthema's behandelen. Meer bepaald gaat het over Artificiële Intelligentie (AI), robo-ethics, bio-ethische problemen in een globaal perspectief - de pandemie bijvoorbeeld en de toegankelijkheid van vaccins -, neurowetenschappen en ethiek, en ten slotte genetica. Chris Gastmans zit de werkgroep robo-ethics voor.
Pediatrische palliatieve zorg in China
Een andere missie van de Pauselijke Academie voor het Leven is het wereldwijd bekendmaken van palliatieve zorg. "Vanuit westers perspectief aan ethiek doen, zorgt voor blinde vlekken", legt prof. Gastmans uit. "Palliatieve zorg is een privilege van het rijke Westen. Onze blik is heel particulier; niet iedereen heeft daar toegang toe. In Afrika en Azië moet men nog beginnen met palliatieve zorgverlening. In China is de dood of het sterven en de afbouw van medische behandelingen onbespreekbaar. Via een gigantische bewustmakingscampagne wil de Academie wereldwijde impact hebben."
Aan het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht loopt sinds 2021 met medewerking van een Chinese doctoraatsstudente trouwens een vierjarig project over het afbouwen/stoppen van levensverlengende behandelingen in de pediatrie. In 2023 plant men een kwalitatieve studie met interviews met Vlaamse en Chinese pediaters over hun opvattingen en de manier waarop ze met palliatieve zorg te maken krijgen. Gastmans: "In China is dit taboe. Ons eerste, grote probleem is dus Chinese artsen vinden die bereid zijn hierover te praten."
Dit voorjaar is alvast een eerste publicatie gepland, een review van 30 internationale studies over de attitude van artsen tegenover de afbouw van levensverlengende behandelingen in de pediatrie.
(Lees verder: Zes basisprincipes van AI
