Het einde der tijden

Het Collectief recht de rug bij het begin van het nieuwe jaar met een nieuwe interpretatie van Messiaens 'Quatuor pour la fin du temps', in een samenwerking met multimediakunstenaar Anouk De Clercq. Na een eerdere versie in 2008 nam het ensemble begin deze maand een nieuwe interpretatie van dit meesterwerk van Olivier Messiaen uit de vroege jaren 1940 op.

19 januari 2022

De Franse componist verbleef toen als krijgsgevangene in Görlitz. Op basis van eerder gecomponeerd werk, breidde hij het quatuor (piano, viool, cello en klarinet) in die bijzondere omstandigheden uit tot een achtdelig werk. Hij voerde het, zelf aan de piano, samen met drie Franse musici en medegevangenen, ook uit in het kamp voor 5.000 gevangenen.

Messiaen voegde als voorwoord een Bijbels citaat uit het boek Openbaringen toe en wilde met zijn muziek 'de luisteraar dichter bij de eeuwigheid brengen'. De klarinetpartij - vooral in zijn solo van L'abîme des oiseaux - werd door Messiaen op basis van vogelzang gecomponeerd. De verschillende delen zijn contrastrijk en het werk bereikt zijn climax in het laatste deel, Louange à l'immortalité de Jésus met een uitgebreide meditatie van de viool waarin deze langzaam zijn hoogste register bereikt als uitdrukking van spiritualiteit.

De componist manipuleert in het werk met kleuren en harmonieën, en met zijn unieke ritmische taal, de perceptie van de tijd. Messiaens tijdloze muzikale visioenen vangt multimediakunstenaar Anouk De Clercq met poëtische videobeelden die verder gaan waar de muziek stopt. "Ik wil in functie van het luisteren, met licht en klank een context creëren", schrijft ze als introductie op de voorstelling.

"Voor men de zaal binnengaat zal een zintuiglijke massage het publiek klaarmaken voor de ervaring van het aandachtig luisteren zelf. Verder wil ik een video en scenografie ontwerpen die inhoudelijke linken legt tussen de ontstaansgeschiedenis van Messiaens werk en onze tijd. Het interesseert me om iets universeels te maken dat de anekdotiek van onze werkelijkheid overstijgt, maar zich wel uitspreekt over een bezorgdheid en zorg die ik voor de wereld, onze samenleving voel."