Jacob Jordaens op bezoek bij Frans Hals

Voor het eerst wordt in Nederland een monografische tentoonstelling gewijd aan Jacob Jordaens. Dat The Phoebus Foundation daarvoor ging aankloppen bij het Frans Hals Museum in Haarlem is niet verwonderlijk. De beide schilders hielden van het uitbeelden van karakterkoppen, van leutige onderwerpen met te pas en te onpas een humoristische noot. Bijkomende troef: voor het eerst worden in deze expo de plafondschilderijen uit het voormalige woonhuis van Jordaens in Antwerpen in hun oorspronkelijke opstelling aan het publiek getoond.

Henk Van Nieuwenhove - 27 oktober 2021

Jacob Jordaens en Frans Hals hebben heel wat gemeen. Allebei zijn ze in Antwerpen geboren, ze hanteerden een eerder losse penseelvoering, en die vleug van humor en spot die hun werk vaak kenmerkt, maakte hen bijzonder geliefd bij de kunstverzamelaars onder de burgerij. "Waar Rubens vooral indruk maakte met zijn grote religieuze en mythologische werken en Van Dijck zich met zijn statige portretten ontpopte als de toyboy van de adel, was Jordaens een echte ondernemer die schilderde voor de rijke burgerij en een bloeiend atelier runde", zegt curator Katharina Van Cauteren.

Werd Jordaens als het buitenbeentje beschouwd onder het trio Vlaamse topschilders van de 17de eeuw dan geldt net hetzelfde voor Frans Hals in het Hollandse met Rembrandt en Vermeer. Voegen we er nog aan toe dat Haarlem de bij uitstek meest Vlaamse stad is in Nederland en u weet meteen waarom Jacob Jordaens zich hier helemaal thuis voelt.

Plafondstukken

Blikvanger van de tentoonstelling Thuis bij Jordaens, is de reconstructie van de plafondstukken, afkomstig uit de 'showroom' van Jacob Jordaens in de Hoogstraat in Antwerpen. De schilderijen werden een aantal jaar geleden door The Phoebus Foundation aangekocht van de eigenaars van het pand en na een grondige studie en restauratie weer in elkaar gepuzzeld. De schilderijen vertellen het verhaal van Cupido die verliefd wordt op Amor.

In de plafondstukken toont Jordaens ten behoeve van zijn clientèle alles wat hij in zijn mars heeft. "Met veel commercieel gevoel legt hij zijn kaarten op tafel", zegt Van Cauteren. "Hij weet heel goed wat de burgerij pleziert: naakt en een vleugje seks, humor soms op het platvloerse af, dat alles verpakt in een groot verhaal over liefde."

De schilderijen werden in 1877 losgemaakt van het plafond en opgeslagen, tot The Phoebus Foundation de eigenaars kon overtuigen om ze te verkopen. Als bij toeval vond de kunststichting van Fernand Huts ook de twee deurpanelen terug die Jordaens voor dezelfde ruimte geschilderd had. De schilderijen werden in het Zweedse Uppsala aangekocht en na grondig onderzoek werd duidelijk dat ze uit dezelfde ruimte afkomstig waren als de plafondschilderingen.

De muurschilderingen die Jordaens' showroom vervolledigden zijn in de loop der tijden verloren gegaan. Maar aan de hand van schetsen van Jordaens, die bewaard worden in Cambridge en Ottawa, heeft men deze kunnen reconstrueren voor de tentoonstelling in het Frans Hals Museum. Kortom, dit is een uniek project. "En we hopen de plafondstukken in een volgende fase te kunnen tonen in hun oorspronkelijke habitat in Antwerpen", zegt Fernand Huts, guardian - zoals zijn naamkaartje vermeldt - van The Phoebus Foundation Chancellery.

In de overige zalen worden mythologische, religieuze en genretaferelen getoond uit de collectie van de kanselarij, zodat de expositie een mooi overzicht geeft van wat Jacob Jordaens allemaal in zijn mars had.