Pandemieën in perspectief
In het Hôpital Notre Dame à la Rose in Lessines/Lessen loopt dezer dagen een tentoonstelling over het fenomeen pandemie doorheen de afgelopen eeuwen. Tegelijkertijd is de expositie ook een kans om kennis te maken met de bijzondere collectie medische instrumenten van dokter Agnès Tondreau-Versailles en fotowerk van verpleegster/fotografe Marie-Christine Paquot.
Dat l'Hôpital Notre Dame à la Rose aandacht heeft voor de problematiek van pandemieën en die in een historisch perspectief probeert te plaatsen, is perfect begrijpelijk. Tussen de 13de en 17de eeuw is Lessen/Lessines als grensstad tussen de graafschappen Vlaanderen en Henegouwen niet alleen meermaals het toneel geweest van conflicten en verwoestingen. Deze voormalige textielstad werd die periode ook meermaals getroffen door pest-epidemieën, dixit conservator Raphaël Debruyn. "Daar ligt ook de oorsprong van het augustinessenklooster annex ziekenhuis dat in 1242 is gesticht door de weduwe van Arnold IV van Oudenaarde, Alix de Rosait. Die zorgtraditie heeft in Lessines tot 1980 bestaan."
Het maakt van het hospitaal en zijn kunstcollectie sowieso een boeiende en leerrijke site. En dat verhaal wordt nu aangevuld met een hoogst actuele expo- sitie over de pandemieën waarmee de mens de voorbije eeuwen is geconfronteerd. De acht grote pandemieën (lepra, cholera, malaria, tbc, pest, ebola, aids, Spaanse griep en Sars-Cov-2), de remedies - van volksdevotie tot quarantaine - alsook de rol van de medische wetenschap en apothekers worden treffend geïllustreerd aan de hand van een hele reeks kunstige voorwerpen uit diverse collecties.
Medisch instrumentarium
Een van die verzamelaars die voor deze tentoonstelling heel wat fraai medisch instrumentarium heeft uit- geleend, is voormalig arbeidsgeneesheer Agnès Tondreau-Versailles uit Doornik. "Ik ben beginnen verzamelen in de jaren 1970, toen er nog weinig interesse bestond voor dit soort voorwerpen met een medische historiek. Als arts had ik natuurlijk bijzondere interesse voor precies dit soort dingen: oude pincetten, scalpels, brandijzers, lepeltjes om medicijnen toe te dienen, maar evengoed apothekersdoosjes of doktersattributen. Ik vond het belangrijk dat dit medisch patrimonium niet zou verdwijnen. En omdat er eertijds weinig interesse voor bestond en ik net geïnteresseerd was, is die verzameling maar blijven groeien. Ik heb intussen meer dan 2.500 items in mijn ver- zameling, van de bronstijd tot om- streeks 1900. Daar ben ik gestopt, ik kan niet alles verzamelen," vertelt ze .
Zeker in Franstalig België is de collectie van dr. Tondreau-Versailles geen onbekende, zo blijkt: "Ik krijg geregeld vragen om voorwerpen uit te lenen voor tentoonstellingen. Maar ik moet, met het oog op de toekomst, toch eens gaan nadenken wat er straks met mijn ver- zameling gaat of moet gebeuren. Ik zou niet graag zien dat ze naar het buitenland verhuist." Overigens: de intussen gepensioneerde artse heeft haar hart verpand aan het eiland Madagaskar, daar was ze de jongste jaren heel erg betrokken bij de opleiding van lokale artsen.
De tentoonstelling Guerre et Paix sous microscope. Les épidémies se racontent... Des pestes à la Covid-19 kan u dagelijks (uitgezonderd op maandag) bezoeken tot 9 januari 2022. Meer informatie: notredamealarose.be
Ars Curandi is uitgegeven door Artema, telt 300 pagina's en kost 55 euro.
Drie hospitaalsites te boek gesteld
Tijdens uw bezoek aan Hôpital Notre Dame à la Rose loont het om een gloednieuwe publicatie eens ter hand te nemen. Ars Curandi van de Italiaanse fotografe Elena Franco vertelt het verhaal van drie majeure hospitaalsites in Europa: les Hospices Civils in Beaune in de Bourgognestreek, Spedale Santa Maria della Scala in het Italiaanse Siena en het kloosterhospitaal in Lessen.
Volgens de fotografe, die al een aantal jaren aan een Hospitalia-project werkt, vertellen deze drie voormalige zorginstellingen een gelijklopend verhaal: ontstaan in de middeleeuwen als hospitalen, waar aandacht voor zorg en cultuur hand in hand gingen, zijn ze intussen geëvolueerd tot museale instellingen die hun roots en hun patri- monium koesteren.
Covid in beeld
Ook van Marie-Christine Paquot ontdekken we fotowerk op de tentoonstelling. Deze ex-verpleegster had zich pre-covid omgeschoold tot fotografe. "Maar tijdens corona kreeg ik de vraag om opnieuw als verpleegster te komen werken op de afdeling Intensieve Zorgen van het Erasmusziekenhuis. Ik heb 'ja' gezegd, maar ik heb die hele periode intensief gedocumenteerd. Daarvan heb ik uiteindelijk een boek gemaakt dat ik aan de hoofdarts heb gegeven. Hij heeft het verspreid onder zijn personeel en mensen die de dienst ondersteunen. Die eerste versie wil ik graag uitbreiden naar een vervolgverhaal dat de hele covidperiode documenteert. Samen met het Hôpital in Lessines bekijken we of we hier geen fototentoonstelling over deze periode kunnen opzetten", klinkt het. Wordt dus vervolgd.