'Graag meer vrouwen in de ruimte'
"De laatste keer in 2008 toen ESA kandidaat-astronauten zocht, hadden we een kleine 10.000 kandidaturen. Voor de nieuwe selectieronde vandaag kan het best zijn dat zich dubbel zoveel kandidaten melden. Ikzelf hoop dat veel vrouwen zich kandidaat zullen stellen. Vrouwen maken niet enkel de helft van de wereldbevolking uit, daar zit ook heel veel talent dat we willen aanboren", dixit Angelique Van Ombergen, coördinator van het wetenschappelijk onderzoek rond ruimtereizen bij ESA.
Angelique Van Ombergen heeft een achtergrond als paramedica, vertelt ze aan de telefoon vanuit haar werkplek Noordwijk. "Ik heb audio- logie gestudeerd maar ben dan in de medische wetenschappen gaan docto- reren, rond neurowetenschappen en het evenwichtssysteem. Daarbij heb ik zowel klinisch onderzoek gedaan naar evenwichtspatiënten als parallel de kans gekregen om het effect van ruimtereizen op het brein van astro- nauten te onderzoeken." Angeliques onderzoek (via MRI-scans) in het labo van professor Floris Wuyts was een van de eerste studies ter zake.
"Er was in de ruimtevaartgeneeskunde best veel bekend over het effect van een verblijf in de ruimte op het cardiovasculair systeem, de botten en spieren van astronauten. Maar er was veel minder geweten over de effecten op de hersenen, terwijl dat dat toch een belangrijk aspect is van hoe je functioneert. Anderzijds, je stuurt niet zomaar een MRI-scanner mee de ruimte in", zegt de jonge vrouw uit Beveren (31). Uit het onderzoek blijkt alvast dat ruimtereizigers na afloop minder grijze stof en meer hersenvocht hebben.
Onbeantwoorde vragen
"Er zijn nog zoveel onbeantwoorde vragen over het effect van een (lang- durig) verblijf in gewichtloze toestand in de ruimte. Beelden van rond- zwevende astronauten in het ISS zijn relevant naar een breed publiek toe, maar dat mag ons niet blind maken voor de effecten op het menselijk lichaam. Soms zien we minimale verschillen, soms grotere effecten. Ik vergelijk het een beetje als volgt: moest mijn arm morgen 1 millimeter korter worden, heeft dat allicht weinig impact. Maar in het geval van de ruimte weten we vaak niet of dat een verschil maakt, dus blijft testen een noodzaak. En terugkomend op ons onderzoek op de hersenen: intussen heeft NASA vergelijkbaar onderzoek opgestart en daarvoor werken ze samen met de universiteit van Antwerpen."
Los van het feit dat Angelique Van Ombergen pleit voor een grotere diver- siteit in de astronautenpopulatie (zie verder), "we weten dat individuen en bij uitbreiding mannen en vrouwen anders gaan reageren als je hen blootstelt aan extreme omstandigheden zoals een ruimtereis. Vrouwen blijken bijvoorbeeld meer gevoelig om orthostatische in- tolerantie te ontwikkelen, anderzijds zijn ze beter beschermd tegen het ont- wikkelen van visuele problemen. Dat soort kennis is voor ons heel relevant, ook om een soort voorspelling te kunnen maken van de medische risico's." Alleen, er zijn voorlopig weinig data beschikbaar over vrouwelijke astronauten en het effect van ruimtereizen op hun gestel. "Ook daarom is het belangrijk dat er dit keer veel vrouwen kandideren," meent mijn gesprekspartner.
Jeugdauteur
Naast haar drukke job bij ESA is Angelique Van Ombergen ook bekend als jeugdauteur. "Dat is heel organisch gegroeid, maar ik haal er veel vol- doening uit om wetenschap op een behapbare manier naar kinderen en jongeren toe te brengen. Ik beperk me bewust tot non-fictie en mijn expertise is daarbij een belangrijke inspiratiebron." Haar kinderboeken handelen over ... het menselijk brein en ruimtevaart.
Kandideren voor astronaut kan tot 28 mei. De voorwaarden en vereisten vindt u op de website van de ESA: www.esa.int/About_Us/Careers_at_ESA/Apply_now_to_become_an_ESA_astronaut
Over de kinderboeken van Angelique Van Ombergen lees je meer op www.angeliquevanombergen.com/boeken
ESA zoekt astronauten (m/v)
De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA heeft voor het eerst in elf jaar een vacature opengesteld om nieuwe kandidaat-astronauten te recruteren. Een wetenschappelijke of medische achtergrond en werkervaring behoren tot de basisvereisten, maar "we mikken op een diverser korps, niet alleen inzake leeftijd en geslacht", stelt Angelique Van Ombergen. "Zelf hoop ik dat veel vrouwen zullen kandideren, hun talent willen we graag aanboren. Bij de 'oudere' ESA-collega's zijn heel veel mannen, terwijl mijn team een heterogenere samenstelling heeft met heel competente vrouwen. Los daarvan, sinds 2008 is het aantal lidstaten bij ESA uitgebreid, toen speelden sociale media nog niet zo'n prominente rol. Als je mij dus persoonlijk vraagt hoeveel kandidaturen ik verwacht: misschien wel het dubbele van toen?"
Angelique Van Ombergen zelf heeft na rijp beraad beslist om niet te kandideren: "Ik heb een heel boeiende maar drukke job. In niet-covidtijden ben ik sowieso meermaals per maand op stap. Stel dat ik zou kandideren en geselecteerd worden, dan wil ik daar ook volledig voor gaan. Dat betekent een lange opleiding, veel onderweg, en dat vind ik moeilijk combineerbaar met mijn gezin."
Net die combinatie werk-gezin is vaak een pijnpunt, erkent de wetenschaps- coördinator. "Werkgevers zouden zich zo flexibel mogelijk moeten opstellen om iedereen kansen te geven. Want een buitenlands studieverblijf voor een postdoc staat wel mooi op je cv, maar het is niet altijd evident om dat te combineren met een gezin. Tegelijkertijd, het is fijn in deze tijden waarin wetenschap zo'n belangrijke rol toebedeeld krijgt, om te zien dat vrouwen zoals Erika Vlieghe een prominente rol spelen. Het is belangrijk om zulke rolmodellen te hebben."