Vogelgezang op de piano

Het Concertgebouw Brugge brengt de komende weken de integrale van de 'Catalogue d'oiseaux', de pianistieke vogelgids van de Franse componist Olivier Messiaen. Deze 13-delige cyclus duurt zo'n tweeënhalf uur en één deel ervan wordt telkens op woensdag en zaterdag via YouTube en de sociale media vrijgegeven. Het is Daan Vandewalle die de vogels via de pianotoetsen laat fluiten en zingen.

Tom Eelen - 24 maart 2021

Vanaf 1953 reisde Olivier Messiaen heel Frankrijk door met pen en papier om zoveel mogelijk vogeltjes in notenschrift te vangen. Dat project vond onder meer zijn neerslag in het indrukwekkende pianowerk Catalogue d'oiseaux uit 1956/8. Ongeveer alle melodische en ritmische motieven in dat werk zijn gestileerde vogelroepen. Messiaen hield in zijn compositie ook rekening met het feit dat bepaalde vogels al dan niet gelijktijdig kunnen zingen. Het percussieve in de ritmiek van de vogelzang worden getransponeerd naar noteerbare muziektaal. De vogelzangen worden gecombineerd met Messiaens ingenieuze compositorische systemen. En dat resulteerde in een fascinerende, maar voor de uitvoerder ook een aartsmoeilijke compositie.

Vogels houden zich niet aan de diverse verordeningen die de regeringen decreteren. Hun cultuursector is niet op slot, ze schenden de avondklok met hun gezangen, social distancing is hen vreemd en aan reisbeperkingen hebben ze lak' - Daan Vandewalle

Een jaar geleden nam Daan Vandewalle in een leeg Brugs Concertgebouw al eens 46 miniconcerten op: elke dag een klavierwerkje onder de noemer Caress dat dan de digitale wereld werd ingestuurd. Ze werden meer dan 100.000 keer bekeken. Nu volgen opnames en uitzendingen van de Catalogue d'oiseaux. In elk deel staat het gezang van een specifieke vogel centraal. Met de vertolking van deze meesterwerken luidt de pianist op een originele manier de lente in, in de hoop dat ook wij binnenkort weer onze vleugels mogen uitslaan.

Zo vrij als een vogel

Daan Vandewalle formuleerde volgende bedenking bij het project: "Vogels houden zich niet aan de diverse verordeningen die de regeringen decreteren. Hun cultuursector is niet op slot, ze schenden de avondklok met hun gezangen, social distancing is hen vreemd en aan reisbeperkingen hebben ze lak. Niet voor niets luidt het spreekwoord 'zo vrij als een vogel', en juist daarom is het niet verwonderlijk dat componisten doorheen de geschiedenis hun oor te luister hebben gelegd bij de steeds afwisselende en variërende gezangen van vogels. De liefde van Olivier Messiaen - componist van beroep, ornitholoog uit passie - voor vogels was zo groot dat men soms het gevoel heeft dat hij liever een vogel was geweest. Ik denk dat we dat gevoel nu meer dan ooit herkennen."

Daan Vandewalle selecteerde ook drie delen uit deze cyclus voor een concert dat op 9 april in première gaat op Podium 19. Bioloog Hans Van Dyck maakt voor die opname het publiek ook deelgenoot van het gekwetter achter de noten en verdiept zich in de muzikale communicatie van de vogels.