'We zijn er nog lang niet'
De financiering moet anders, ziek maakt nog steeds arm, jongvolwassen patiënten geraken amper over de drempel naar de volwassenenpsychiatrie en de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) blijven onaanvaardbaar lang.
Afgelopen zaterdag maakte de Staten-Generaal van de Geestelijke Gezondheidszorg (SGGG) - een 45-tal organisaties uit de ggz, voorzieningen en verenigingen, van zorgverlening, over belangenbehartiging tot patiënten- en familieparticipatie - het bilan op na de voorstelling van zijn 'noodprogramma' twee jaar geleden. Voor het eerst kwam de gehele sector destijds bijeen om (een pakket) drastische hervormingen te eisen voor de geestelijke gezondheidszorg.
Door de krachten te bundelen kwam de geestelijke gezondheid(szorg) op de agenda: in de Wetstraat, de media, de bredere samenleving, klopt de Staten-Generaal zich op de borst. Die gaat voortaan overigens door het leven als de Staten-Generaal van de Geestelijke Gezondheid en niet langer Staten-Generaal van de Geestelijke Gezondheidszorg. "De beste voorzorg om op zorg beroep te moeten doen is een goede geestelijke volksgezondheid. Dat is het werk van een hele maatschappij", klinkt het bij de organisatoren.
De online bijeenkomst werd ingezet met het overlopen van de verwezenlijkingen van de afgelopen jaren. Zo droeg de SGGG onder meer bij aan de federale resolutie die o.m. voorstelt 12% van het gezondheidsbudget aan geestelijke gezondheidszorg te besteden. 200 miljoen euro federale steun voor meer werkkrachten in de geestelijke gezondheidszorg, vastgelegd in het regeerakkoord, werd gevraagd en gekregen. Er kwamen ook bijkomende investeringen op Vlaams niveau voor de centra geestelijke gezondheidszorg (12 miljoen euro). In het licht van de coronapandemie konden aangekondigde besparingen teruggedraaid worden.
Top vijf
Die pandemie gaf de aandacht voor 'mentaal welzijn' overigens onverwacht een boost, zag ook de ggz-sector. "De overheid deed haar duit in het zakje. De sensibilisering lijkt taboe en stigma te doen afnemen. Maar we zijn er nog lang niet."
Eerder dan nieuwe 'eisen' werd op de tweede Staten-Generaal een top vijf voorgesteld van 'innovatieve oplossingen'. Psychiater Kirsten Catthoor, woordvoerder van de Staten-Generaal: "Wij willen een geestelijke gezondheidszorg met een stimulerende financiering zonder nefaste neveneffecten, een aanklampende psychiatrie zonder drempels van jong naar volwassen, en een inclusieve psychiatrie zonder armoedevallen."
Ook moeten er netwerken opgezet worden voor gespecialiseerde zorg en interprofessionele samenwerking die adequaat gefinancierd worden, "net zoals dat in kankerbehandelingen gebeurt".
Last but not least is een open en toegankelijke zorg zonder wachtlijsten wenselijk. Het capaciteitstekort in vrijwel alle vormen van geestelijke gezondheidszorg dient te worden weggewerkt, "zodat iedereen met een zorgnood binnen een redelijke termijn een behandeling kan krijgen", stipt prof. Frieda Matthys (voorzitter van de SGGG) aan. "Liefst nu. Niet later. Niet na 100 dagen of langer wachten. Dan is het te laat."
Aanbevelingen voor zorgverleners en beleidsmakers
Eerder deze week publiceerde de Hoge Gezondheidsraad aanbevelingen voor zorgverleners en beleidsmakers over de psychosociale opvang tijdens de covid-19-pandemie. Ze baseert die onder meer op gesprekken (Delphi-methode) met 149 zorgprofessionals en academici, en met 46 patiënten en mantelzorgers.
Als aandachtspunten in deze crisis noemen zij onder meer: het "flagrante" gebrek aan een duidelijke visie op de perspectieven en aan een globale en gecoördineerde aanpak van de crisis door onze autoriteiten; het gebrek aan erkenning voor het werk van ggz-professionals; inconsistenties en tegenstrijdigheden tussen deskundigen, "wat tot grote chaos in de media leidt en een klimaat van angst en schuld in stand houdt"; onvoldoende aandacht voor de meest kwetsbaren onder ons, zoals groepen met een lagere sociaaleconomische status en patiënten met chronische ziekten, ondermeer psychische stoornissen.
Actiepunten
Volgens de HGR bevestigt de studie dat de huidige coronapandemie niet alleen een medische uitdaging is, maar ook een psychosociale crisis. Ze reikt een reeks actiepunten aan.
* In de eerste plaats moeten geestelijke gezondheidsprofessionals actief betrokken worden bij het crisisbeheer. Van bijzonder belang is het blijvende toezicht op het effect van covid-19 op de geestelijke gezondheid.
* Overheidsinstanties en mediamakers moeten de handen in elkaar slaan om een doeltreffende en eenduidige communicatiestrategie uit te bouwen. Met betrouwbare informatie, een realistisch-positief perspectief, vermijden van angstaanjagende taal of autoritaire toon, en taalgebruik aangepast aan de doelgroep.
* De HGR ziet 'kunnen werken' als een cruciale en meteen inzetbare hefboom om het mentaal welzijn te bevorderen, ondersteund door de preventiediensten om gezondheidsproblemen op de werkplek te voorkomen en op te sporen.
Met die kernboodschappen bevestigt "en verbreedt" de HGR het advies dat zij in mei 2020 uitbracht. "[Politici] besteden nu meer aandacht aan dit groeiende probleem. De tijd van waarschuwingen en grieven lijkt voorbij te zijn."