Verbindend communiceren met uw patiënten
Tijdens consultaties kunnen patiënten u soms erg triggeren, en meer dan eens gebeurt het dat een gesprek uw humeur beïnvloedt. Communiceren met mededogen en begrip voor de anderen, en tegelijkertijd trouw blijven aan uzelf: het kan.
Soms brachten consultaties mijn patiënten en mij veel voldoening, dan weer konden consultaties behoorlijk mislopen en eindigen in wederzijds onbegrip, vertelt dr. Luc Peetermans uit Mol. "Ik had de neiging om patiënten op te delen in 'aangename', 'moeilijke' en 'rampen'." Op een seminarie over Geweld loze Communicatie komt de huisarts tot het inzicht dat hij wel zelf een belangrijke rol speelt in hoe zijn consultaties verlopen.
"Geweldloze of verbindende communicatie is een manier van communiceren die, zoals de term aangeeft, tot doel heeft conflicten te vermijden, maar integendeel verbinding te behouden of tot stand te brengen", legt Heidi Stinissen uit, trainer in Geweldloze Communicatie bij BlaBla. "Het hart van Geweldloze Communicatie gaat om het bewust zijn van de behoeften in ons leven. Behoeften zijn universeel - we hebben allemaal dezelfde behoeften zoals bijvoorbeeld water, voedsel maar ook liefde, erkenning, autonomie, creativiteit, ontwikkeling, enzovoort. Je kan behoeften zien als innerlijke energie die ons op elk moment tot handelen beweegt, al dan niet bewust."
(Lees verder onder de foto.)
"Door Geweldloze Communicatie te integreren in het dagelijkse leven, leren we onze vaardigheid te vergroten om onze eigen behoeften te herkennen en uit te drukken, evenals om af te stemmen op de behoeften van anderen. In dit veld van behoeften, kan er wederzijdse erkenning en begrip komen en kan er respectvolle dialoog en samenwerking ontstaan."
Gelukkiger worden
Concreet is Geweldloze Communicatie geen techniek die je letterlijk 'moet' toepassen, maar het geeft je wel een aantal inzichten en handvatten die kunnen helpen bij bijvoorbeeld moeilijke gesprekken of consultaties, en evaluaties of feedbackgesprekken. Tevens kan het je helpen om jezelf en anderen beter te begrijpen, de vaardigheid te ontwikkelen om conflicten te hanteren, ... "Kortom", zegt Heidi Stinissen, "het doel is niet om iets 'juist' te doen, maar wel om gelukkiger te worden en meer verbinding te creëren met jezelf en met je omgeving."
Een eerste element in het model in het geweldloze communicatieproces, is de waarneming. Heidi Stinissen: "Dat houdt in dat we een onderscheid maken tussen waarnemingen enerzijds, en oordelen en interpretaties anderzijds. Waarnemen betekent dat we feiten, met andere woorden datgene wat we zien/horen/proeven, beschrijven - en louter en alleen dat. Als we namelijk in een gesprek datgene wat echt gebeurt, vermengen met hoe we daarop reageren, kan dat gemakkelijk tot misverstanden leiden. De andere persoon kan daardoor getriggerd worden en in de verdediging schieten of in de aanval gaan."
Een voorbeeld van een interpretatie is, 'patiënt x klaagt veel'. De waarneming is: 'patiënt x zei dat hij lang heeft moeten wachten".
Aandacht gevraagd
Je bewust zijn van je gevoelens en hun rol in communicatie begrijpen, vormt een tweede element in het proces van Geweldloze Communicatie.
"Gevoelens zijn signalen die vragen om je te focussen op een behoefte die je aandacht vraagt. Als we ons rustig, blij of trots voelen, is dat misschien een teken dat we bijvoorbeeld een keuze die we maakten, willen vieren, met andere woorden de behoefde aan zelfwaardering is ingevuld. Gevoelens als angst, teleurstelling en frustratie kunnen dan weer een signaal zijn dat behoeften zoals veiligheid, resultaat, verbinding aandacht vragen", licht Heidi Stinissen toe.
Een derde basiselement brengt ons tot het formuleren van de behoefte, die eerder in deze tekst al aan bod kwam. "Het is door de verschillende manieren waarop we proberen onze behoeften te vervullen dat we in conflict kunnen geraken. Spreken we in termen van onze behoeften, dan komt er wellicht begrip."
Helderheid scheppen
Opdat deze behoeften vervuld geraken, moeten we weten welke concrete handelingen we moeten ondernemen. Heidi Stinissen: "Het is dus van wezenlijk belang dat we heldere verzoeken - basiselement vier - kunnen formuleren. Zonder deze helderheid, laten we het aan anderen over om in te vullen wat we nodig hebben. Twee verzoeken die in een gesprek kunnen bijdragen aan verbinding, zijn bijvoorbeeld om de andere persoon uit te nodigen om te reageren op wat je gezegd hebt, of hem/haar te vragen om te zeggen hoe zij je boodschap begrepen hebben."
"Het was erg verhelderend om orde te scheppen in de wereld van waarnemingen, oordelen, behoeften en emoties", getuigt dokter Peetermans. "Voortaan had ik tijdens consultaties 'tools' in handen, ze verliepen een stuk efficiënter als ik aandacht had voor de behoeften en noden van mijn patiënten. Moeilijke patiënten bleken plots gewone mensen te zijn die het moeilijk hadden. Daarnaast kreeg ik ook oog voor mijn eigen behoeften. Ik zag dit niet als zelfzuchtig, maar merkte integendeel dat het mijn arbeidsvreugde deed toenemen."
Een verbindend consult in de praktijk
We vroegen dr. Luc Peetermans een voorbeeld van een consultatie te beschrijven uit zijn eigen praktijk, en hoe hij hier geweldloze/verbindende communicatie heeft toegepast.
Luc Peetermans: "Zo'n anderhalf jaar geleden zag ik een patiënte in een andere context, zij was toen niet mijn patiënte. Op het einde van ons gesprek nam ze me in vertrouwen. Er was borstkanker bij haar vastgesteld, maar zij wou alternatief behandeld worden, wilde geen chemo en geen mutilerende wegname van de borst. Ik zag haar een hele tijd niet, tot ze op een dag een afspraak bij me maakte hoewel ze een eigen huisarts heeft."
Waarneming
"De patiënte komt binnen en vertelt: de alternatieve arts (niet de huisarts) heeft gezegd dat zijn behandeling ook grenzen heeft en verwijst terug naar de reguliere geneeskunde. Ondertussen voelt ze een knobbel in de oksel, is er een vlekje op de longen vastgesteld en heeft ze krachtverlies in de arm. De patiënte legt uit dat ze dit ziet als mogelijk gunstige tekens dat het lichaam zich tegen de tumor verzet. Ik hoor: lymfe-uitzaaiing, metastase in de longen en waarschijnlijk ook in de hersenen."
Gevoel
"Ik voel verschillende dingen tegelijk: vooral boosheid, en heb onmiddellijk oordelen klaar.
Naar de therapeut: die heeft haar misbruikt voor persoonlijk gewin.
Naar de patiënte: ze was te bang om Westerse geneeskunde te vertrouwen.
Naar mezelf: ik heb 1,5 jaar geleden onvoldoende energie gestoken in de poging haar te overtuigen. Zo'n 90 procent van de borstkankerpatiënten overleeft met reguliere kankerbehandeling.
Door de training GC word ik me echter heel snel bewust van mijn onderliggende behoeften."
Behoefte(n)
"Ik wil graag openheid bij mezelf creëren, en goede zorg verlenen, met andere woorden afstemmen op de behoeften van de patiënt. Wat heeft haar ertoe gebracht om mij na deze lange tijd op te zoeken?
Ze legt uit dat ze bij ons laatste contact een verbinding gevoeld had. Ze vermoedde dat andere artsen haar keuze van toen zouden veroordelen. De alternatieve therapie was vooral haar keuze geweest, ze verweet haar behandelaar geen fout. Integendeel ze had een warm gevoel. Ze voelde dat haar lijdensweg haar dichter gebracht had bij haar kinderen, met wie er de laatste jaren wrijvingen waren geweest. Haar behoefte was om de tijd die haar restte afscheid te nemen, en de geruststelling te hebben dat haar levenseinde menselijk zou verlopen met een mogelijkheid om op een geplande, serene manier in familiekring te kunnen sterven.
Ondertussen was elk oordeel verdwenen en bleef enkel verbinding over. Ik zag een dame die net wanhopig aan het leven vasthield uit angst voor de dood. Ze was gegroeid in die zin dat ze haar rol erkende in de moeilijke relatie die ze met haar kinderen had. Ze had dit met haar kinderen besproken, de relaties waren geheeld. Ik zag een vrouw die een getormenteerd leven achter de rug had, en dit leven gebruikt had om een groeiproces te voeden waardoor ze in vrede en voldoening afscheid kon nemen.
Ik voelde dat elke andere interpretatie voortkwam uit mijn eigen oordeel, en deze verbinding stuk zou maken."
Verzoek
"Haar concreet verzoek was of ze, per mail, geregeld mocht ventileren hoe het met haar ging. Ze gaf aan dat ze heel graag de regie over haar eigen leven wilde behouden maar met aftoetsen en input van mij, zonder dat ze zich verplicht voelde om mijn adviezen op te volgen. Zij vroeg ook of ik, indien ze voor euthanasie zou kiezen, als tweede arts mijn advies zou willen geven.
Door dit proces aan te gaan bij mezelf, kon ik haar verzoek ontvangen en nagaan bij mezelf hoe ik hiertegenover sta."
Blabla heeft jarenlang ervaring in opleidingen verbindende communicatie. Gezien de huidige omstandigheden is de eerst volgende 'introductie in geweldloze communicatie voor artsen' in november afgelast. Check regelmatig de opleidingsagenda: blablavorming.be
