Wie wordt eerst gevaccineerd?
"In een eerste fase staan er voor circa vier miljoen risicopatiënten slechts 1,2 miljoen covid-19-vaccins klaar. Wie krijgt dan prioriteit? Die indicatiestelling wordt een serieuze uitdaging. Een publiek debat met experts in het federaal parlement kan klaarheid brengen."
Aan het woord is professor em. huisartsgeneeskunde Jan De Maeseneer (UGent). Hij denkt dat we begin maart 2021 nog niet op grote schaal over een (goed) vaccin tegen covid-19 zullen beschikken.
Nu nadenken
"Vraag is of we een snel dan wel een goed vaccin nodig hebben? Na een jaar testen is het moeilijk uitspraken te doen over bijvoorbeeld de duur van de immuniteit, dat vergt een langere termijn. Wellicht zijn er dan twee (of meer) dosissen nodig. Al deze factoren worden best meegenomen in de afweging. Misschien oefenen we ook beter geduld tot het tweede of derde trimester van 2021."
Maar zelfs in het meest optimistische scenario beschikken we bij aanvang slechts over 1,2 miljoen dosissen. Terwijl er vier miljoen risicopatiënten - ouderen, chronisch zieken... - zijn. De Maeseneer: "Daarom moeten we vooraf goed uitleggen 'dat niet iedereen gelijk is' bij het stellen van prioriteiten. Om parallelle circuits te vermijden, is nu nadenken over een wetenschappelijk onderbouwde en maatschappelijk rechtvaardige verdeling essentieel." Een advies van de Hoge Gezondheidsraad legde trouwens al prioriteiten vast: zorgverstrekkers, 65-plussers en mensen met chronische aandoeningen hebben voorrang.
De Gentse prof verwijst naar een recent rapport van de Amerikaanse National Academy of Medecine waarvan hij lid is. Het onderscheidt vier vaccinatiefasen (zie kader). In elke fase zijn er problemen mogelijk indien er onvoldoende vaccins zijn voor alle personen van een bepaalde subgroep. In dat geval is lottrekking binnen de desbetreffende subgroep het meest rechtvaardig.
Jongeren
Hier en daar gaan stemmen op om eerst jongeren te vaccineren. Voor De Maeseneer is dat een legitieme vraag en een ethisch en maatschappelijk debat waard. "Jongeren zijn geen risicogroep terwijl de mortaliteit bij een oudere populatie erg hoog is. Maar door eerst jongeren te vaccineren, voorkomen we dat ze ouderen besmetten. En ook vanuit economisch standpunt zijn ze erg belangrijk."
Zelf geeft hij er wel de voorkeur aan eerst 65-plussers in te enten. "Vanuit menselijk oogpunt maar ook gezondheidseconomisch gesproken. De kost van opname en revalidatie is gigantisch en berokkent veel leed dat we met een vaccin kunnen vermijden."
Vier inentingsfasen
In haar rapport onderscheidt de National Academy of Medecine vier fasen in de covid-19-vaccinatie van de bevolking. 'Billijkheid ('equity') is het sleutelwoord.
Fase 1a
'Jumpstart'. Zorgverstrekkers met een hoog risico op besmetting en mensen in de vuurlinie (brandweerlui, politie, ambulanciers enz.).
Fase 1B
Personen met co-morbiditeiten en onderliggende gezondheidsrisico's met een hoog risico op besmetting; ouderen woonachtig in dichtbevolkte settings.
Fase 2
Werknemers die cruciaal zijn voor het functioneren van de samenleving en met een hoog risico op blootstelling aan besmetting; leerkrachten en stafleden in scholen; mensen in alle leeftijdscategorieën met co-morbiditeiten en onderliggende gezondheidsrisico's die een doorsnee besmettingsrisico lopen; alle ouderen die niet onder fase 1 vallen; daklozen en mensen met een fysieke of mentale handicap; gevangenen en personen in vergelijkbare settings.
Fase 3
Jongvolwassenen; kinderen; werknemers die cruciaal zijn voor het functioneren van de samenleving met een verhoogd risico op blootstelling aan besmetting en die niet onder fase 2 vallen.
Fase 4
De hele bevolking die in de vorige fases niet gevaccineerd werd.