Grenzen aan de zekerheid

In Artsenkrant nr. 2627 van 23 april lees ik het artikel 'Blinde vlekken in onze kennis' (blz. 27). Het is een boekbespreking van een boek 'The hidden half' van een zekere Michael Blastland, over wie we verder niets te weten komen. Ook over de achtergrond van de auteur Geerdt Magiels weten we niets - maar misschien hoeft dat alles niet; de waarheid is belangrijker dan de boodschapper. Toch stemmen bepaalde beweringen tot nadenken, met name: "Niettemin krijgt een vrouw die in de ene borst kanker krijgt zelden ook kanker aan de andere kant."

Zelden ja, maar op dit moment zijn al meerdere jaren genen bekend die de kans op een tweede kanker in de andere borst bepalen. Hier schijnen beide auteurs niet echt op de hoogte te zijn van de huidige stand van de wetenschap. Al blijft het natuurlijk zo dat iedere stap vooruit nieuwe vragen opent.

Ook de rijkelijk aangehaalde voorbeelden van genetisch identieke individuen met zeer uiteenlopende kenmerken in hun verschijningsvorm verwijzen naar zeer zeldzame uitzonderingen - die natuurlijk ook terecht als wetenschappelijke vraagstelling kunnen gelden.

Zonder meer stellen dat het causale en controlerende denken tekort schiet in onderwijs, opvoeding, gezondheid, misdaad, mobiliteit, werk, ontwikkeling of beleid, dat lijkt mij toch in die absolute formulering een brug te ver. Wel moeten we aanvaarden dat er grenzen zijn aan wat in ons causale denken soms ten onrechte als zekerheid wordt voorgesteld.

Een goede vriend van mij, met een bewonderenswaardige intellectuele achtergrond, begon ooit aan een doctoraal proefschrift over causaliteit en heeft het in wanhoop opgegeven. En ook ik heb altijd aan mijn studenten gezegd dat een intellectueel wordt gekenmerkt door twijfel en door nieuwsgierigheid, niet door wat anders. Maar twijfel mag ons nooit verleiden naar het involgen van pseudowetenschappen, al is wetenschap dan ook een zoektocht en geen verworvenheid.