Naar de natuur: wat niet werkt, sterft uit
BOEKEN Er is al 3,8 miljard jaar leven op aarde. In die tijd heeft de natuur op deze planeet geleerd wat werkt en blijvend is. Dat is heel veel geaccumuleerde ervaring. Wat niet werkt sterft uit, wat wel werkt wordt in de volgende generatie verder geoptimaliseerd.
De natuurlijke selectie geeft een bonus aan processen die het beste werken in bepaalde omstandigheden en die dat blijven doen zonder zichzelf of de omgeving te schaden. Wat het leven bevordert en in stand houdt overleeft. Alle soorten die nu leven zijn een levende gegevensbank van biologische intelligentie, de neerslag van miljarden jaren innovatie.
Voor Alle Bruggink, hoogleraar organische chemie, en filosoof Diederik van der Hoeven is dat het uitgangspunt voor een rondgang op zoek naar voor de mens bruikbare toepassingen van natuurlijke duurzaamheid. In het toegankelijk en vlot geschreven Natuurlijk! Logisch analyseren ze hoe het komt dat zoveel menselijke technische ingrepen zo vaak nefaste gevolgen hebben.
Een prachtig materiaal zoals kunststoffen leidt tot plastic soup, insecticiden leiden tot vogelsterfte en tetra-ethyllood in benzine als antiklopmiddel vergiftigde een hele generatie. Het gaat telkens fout als geen rekening wordt gehouden met de samenhang van de dingen in grote en complexe ketens waarin kwalijke gevolgen soms elders of na verloop van tijd opduiken.
Bruggink en Van der Hoeven willen vooral laten zien hoe we voor het plakken, boren, koelen, verwarmen, bewegen, filtreren, waarnemen, herstellen, pompen of voeden kunnen leren van de natuur. En dat we zo een bio- gebaseerde economie kunnen bouwen waarin geen afval bestaat, geen giftige materialen in omloop komen en we met de natuur meebewegen. Denken in ketens is de grondgedachte achter de circulaire economie en de natuur is daarin onze beste leerschool.
De airco van de termieten, de klitten van de plantenzaden, de recyclage van al wat sterft, de kleefkracht van de vingers van de gekko, genentransfer, ... zijn maar een paar kleine voorbeelden van technische oplossingen die uit het leven gegrepen zijn. Er valt nog ontzettend veel te leren en te onderzoeken. Een kiwi is meer dan een mengeling van alle E-nummers die we er in hebben teruggevonden. Het is een levend geheel dat zelf groeit en zich voortplant. De wetenschap staat nog maar aan het begin van het doorgronden van de complexiteit van het leven.
Eenvoudige oplossingen, waar we zo van houden, bestaan niet in de natuur. Die is complex maar daardoor veerkrachtig en precies. We moeten af van de beheersing van of de confrontatie met de natuur (bestrijden van onkruid). We kunnen leren mee te bewegen met de dynamische veranderingen in de ecosystemen waarvan we afhankelijk zijn (biodiversiteit gebruiken om de landbouwproductie te verhogen). Dat is de richting waarin we het moeten zoeken als we met zijn allen op deze planeet een duurzaam bestaan willen onderhouden.
