De gordel redt elke dag levens
MOBILITEIT Volgens veiligheidsinstituut VIAS institute kunnen er in België jaarlijks 13 doden, 53 zwaargewonden, en 436 lichtgewonden vermeden worden indien alle inzittenden steeds een gordel zouden dragen.
De veiligheidsgordel is ??n van de goedkoopste en meest effectieve beveiligingssystemen voor bestuurders en inzittenden. Volgens de meest recente inschatting vermindert de gordel de kans op dodelijke of ernstige verwondingen met 60% vooraan en met 44% achteraan in de wagen, stelt een nieuw dossier van VIAS institute.
Ondanks de veralgemeende gordelplicht die sinds 1993 in de hele Europese Unie geldt, zegt slechts 82% van de Europeanen dat ze altijd de gordel dragen. Uit gedragsmetingen in België blijkt het draagpercentage rond de 95% voor bestuurders en passagiers vooraan en rond de 85% voor passagiers op de achterbank te liggen.
Toch is er nog ruimte voor verbetering. De European Transport Safety Council schat dat er in de Europese Unie 900 doden per jaar kunnen vermeden worden indien 99% van de inzittenden de gordel zou dragen. Voor België zou dat neerkomen op jaarlijks 13 doden, 53 zwaargewonden, en 436 lichtgewonden minder.
Vrijstellingen
Hoewel de gordel duidelijk voordelen biedt, voorziet het Belgische verkeersreglement uitzonderingen op de algemene gordelplicht. Zo hoeft de gordel niet gedragen te worden door bestuurders die achteruit rijden, maar evenmin door bestuurders van taxi's wanneer zij een klant vervoeren of door bestuurders van prioritaire voertuigen in de onmiddellijke omgeving van een interventieplaats.
Ook omwille van 'gewichtige medische redenen' kan een vrijstelling bekomen worden. Voorbeelden daarvan zijn onder meer implantaten, defibrillatoren, pacemakers, een kleine gestalte, bepaalde wonden, ademhalingsmoeilijkheden, en psychiatrische aandoeningen. De vrijstelling wordt verleend door de FOD Mobiliteit en Vervoer op basis van een medisch attest opgesteld door een arts.
Terughoudendheid geboden
Er bestaat echter geen medische consensus over het nut of de rechtvaardiging van deze vrijstelling om medische redenen. Vias institute pleit er dan ook voor om terughoudend te zijn bij de verlening. In 2011 formuleerde het BIVV (de voorloper van Vias institute) richt lijnen voor de Belgische artsen (zie kader). Zwangerschap is op zich geen voldoende reden om de gordel niet te dragen. De gordel moet wel goed gepositioneerd worden opdat de foetus in geval van een ongeval niet gewond wordt. Het buikgedeelte van de gordel moet zo laag mogelijk gepositioneerd worden onder de buik van de zwangere vrouw, ter hoogte van het bekken. Wanneer de gordel goed gepositioneerd wordt ter hoogte van de dijen, wordt zowel de foetus als de moeder beschermd.
Vrijstelling: richtlijnen voor de arts
In 2011 stelde het BIVV deze richtlijnen op ter ondersteuning van de arts aan wie gevraagd wordt om een vrijstelling te adviseren.
De vrijstelling is een uitzonderingsmaatregel. De vrijstelling van gordelplicht betekent dat de persoon een zeer belangrijk veiligheidsmechanisme niet gebruikt. Daarenboven wordt de vrijgestelde in geval van impact een 'projectiel' dat andere inzittenden kan verwonden.
De airbag vervangt de gordel niet. De gordel houdt de inzittenden in de juiste positie en zorgt er zo voor dat de airbag zijn beschermende taak kan vervullen.
Het eventuele ongemak staat niet in verhouding tot het veiligheidsvoordeel. Enkel wanneer het leven (en dat van anderen) meer bedreigd wordt door het wel dragen van de gordel, dan door het niet dragen ervan, kan een vrijstelling in overweging genomen worden. Er blijken dan weinig medische redenen te zijn die een vrijstelling kunnen verantwoorden.
Zoek naar andere oplossingen dan een vrijstelling. Kennis van de mechaniek en werking van de gordel kan helpen bij het voorkomen van ongemak, en er zijn kleine aanpassingen mogelijk die de goede werking van de gordel niet verstoren. Er bestaan eveneens hulpmiddelen om de gordel aan- en af te doen.
Beperk het risico door eventueel een vrijstelling van beperkte duur te geven. De vrijstelling dient niet 'voor het leven' te zijn.
Moet ook het rijbewijs aangepast worden? Indien de aanvrager als bestuurder deelneemt aan het verkeer, dan dient er altijd ook een rijgeschiktheidsvraag gesteld te worden. Als de aanvraag tot vrijstelling gebeurde omwille van een gegronde en dus gewichtige medische reden, dan dient de arts ook na te gaan of zijn patiënt nog aan alle medische voorwaarden voor het rijbewijs voldoet.
Volvo was eerst
De moderne driepuntsgordel werd uitgevonden door Nils Bohlin, een Zweedse ingenieur in dienst van autoconstructeur Volvo. Bohlin had eerder gewerkt aan de ontwikkeling van schietstoelen bij de Zweedse vliegtuigbouwer Saab. De eerste personenwagen met een driepuntsgordel was de Volvo PV 544. Bohlin kreeg een patent op zijn uitvinding, maar Volvo stelde dat kosteloos ter beschikking van andere constructeurs.
In 1966 maakte Tsjechoslowakije als eerste land het dragen van een gordel verplicht, maar de gordelplicht gold alleen buiten de bebouwde kom. In België is het dragen van een gordel sinds 1975 verplicht voor de inzittenden vooraan, en sinds 1991 ook voor de inzittenden achteraan.