Met Rode Neuzen alleen komen we er niet
Het Vlaamse regeerakkoord van september 2019 kondigde met veel trots maatregelen aan voor de verhoging van de capaciteit in de geestelijke gezondheidszorg. Niettemin lijken deze beloften uiteindelijk uit te draaien op gigantische besparingen voor de sector.
Zorgnet-Icuro klaagt de loze beloften met veel terechte ergernis aan op haar website. Onder het motto 'met rode neuzen alleen komen we er niet', maakt de koepel een opsomming van de verschillende soorten besparingen die de geestelijke gezondheidszorg zullen treffen. Ze verwijst daarbij naar een letterlijke passage op p. 80 van het regeerakkoord waar te lezen staat: "Voor het psychisch welzijn van de bevolking verhogen we het aanbod in de geestelijke gezondheidszorg zodat we ook hier de wachtlijsten kunnen terugdringen en sneller tegemoet kunnen komen aan de zorgvraag, met prioriteit voor kinderen, jongeren en de perinatale geestelijke gezondheidszorg."
Het is een publiek geheim dat wachtlijsten voor psychische hulp al vele jaren ongelooflijk lang zijn, en dat veel mensen dus te lang op begeleiding moeten wachten. Ook werd door verschillende studies aangetoond dat ongeveer 25% van de Belgen tijdens zijn/haar leven minstens één keer psychisch ziek wordt. Tegelijk kampen we met hoge cijfers van absentie op het werk omwille van langdurige psychische klachten zoals depressie en burn-out. En bovenal staat het vast dat een vroegtijdige en duurzame investering in de behandeling van psychische problemen de samenleving finaal meer winst oplevert en dat deze investering op die manier een wissel op de toekomst vormt. Het lijkt erop dat de ploeg van Jambon alleen maar lippendienst heeft bewezen aan de noodzaak van een urgente aanpak voor de verhoging van het psychisch welzijn.
En dan te bedenken dat Vlaanderen precies heel wat bevoegdheden ter zake in handen heeft. De psychiatrische ziekenhuizen zijn federale materie, maar de Centra voor Geestelijke Gezondheid (CGG), de psychiatrische verzorgingstehuizen (PVT), en de initiatieven voor Beschut Wonen (IBW) vallen onder Vlaamse bevoegdheid. De globale Vlaamse besparingen voor deze instellingen en initiatieven bedragen 6 miljoen euro. Daarvan komt 1,4 miljoen euro op de schouders van de CGG terecht.
Voor het tiende jaar op rij worden de werkingsmiddelen van de CGG niet geïndexeerd. Komt daarbij een structurele besparing van 930.000 euro (1,3 %), wat betekent dat 13 à 15 voltijds equivalenten zullen moeten afvloeien. Vervolgens worden ook sociale tolken niet langer vergoed. Nochtans is taal essentieel bij de psychotherapeutische behandeling van veelal kwetsbare groepen die de kost voor de tolk niet zelf kunnen dragen. Bovenop de 930.000 euro besparingen komt dus nog een extra 500.000 euro erbij, wat het totaal brengt op 1,4 miljoen euro. Het pijnlijke resultaat is dat in 2020 de CGG ruim 2000 patiënten minder zullen kunnen ondersteunen. Het moge duidelijk zijn dat de wachtlijsten dus niet zullen worden teruggedrongen, zoals het Vlaamse regeerakkoord stipuleert, maar dat precies het omgekeerde zal gebeuren.
Hetzelfde pijnlijke scenario herhaalt zich wat betreft de centra voor psychosociale revalidatie, de initiatieven beschut wonen en een aantal innovatieve projecten. Ook zij zien een indexering aan hen voorbijgaan en worden met een besparing van 1,3% op de globale omzet opgezadeld. Omdat hier niet mag bespaard worden op personeel, moeten deze gerealiseerd worden op werkingsmiddelen, die nochtans ook broodnodig zijn voor een kwaliteitsvolle dienstverlening.
De besparingen zijn niet meer van de orde van afromingen of kaasschaafmethodes, zo besluit Zorgnet-Icuro, maar het resultaat van een brutale hakbijl. Het is dan ook paradoxaal dat uitgerekend vorig weekend 4,3 miljoen euro werd ingezameld voor mentale problemen bij jongeren door de solidariteitsactie van Rode Neuzen. En dan nog blijft de geestelijke gezondheidszorg diep in het rood staan.