'Een wonderdokter uit Goes'

BOEKEN Journalist Rinus Spruit stootte in het gemeentearchief van Goes op de 'Autobiographie' van Albert Willem van Renterghem, een document van meer dan 1300 pagina's op groot formaat dat slechts op een handvol exemplaren bleek te zijn gedrukt. Het bevat een fascinerende schets van de geneeskunde van de tweede helft van de 19de eeuw, toen nog een primitieve bezigheid.

21 november 2019

Het was behelpen met weinige middelen. In woonkamers en op keukentafels doet Van Renterghem bevallingen, trekt tanden, verwijdert ogen en amputeert ledematen. Tegen de meeste kwalen, zoals tuberculose, is niets te beginnen. Kinderen sterven, vrouwen blijven in het kraambed, ondraaglijke pijn is dagelijkse kost. Ook zijn enig dochtertje met kroep sterft onder zijn handen tijdens een operatie aan haar luchtpijp die hij uit wanhoop voor het eerst verricht.

Spruit heeft een selectie uit deze autobiografie hertaald waarbij hij er in geslaagd is de toon van de dokter inclusief de idiosyncratische wendingen en de kleur van die tijd te behouden in vlot lezend Nederlands. Van Renterghem (1845-1939) is geen groot literator maar wel een onderhoudend verteller. Hij is iemand met weinig twijfel aan zijn eigen kunde doch paart dat aan een groot mededogen voor zijn patiënten en begrip voor de omgeving waarin zij leefden.

Hypnose als therapie

Hij volgde zijn vader op als plattelandsarts in Zeeland, eerst in Heinekenszand, later in Goes. Na meer dan 20 jaar als dorpsdokter leest hij in 1886 een boek over hypnose als therapie. Hij raakt geïntrigeerd en zoekt de grondlegger van de methode dokter Ambroise-Auguste Liébeault in Nancy op. Genezen door suggestie is een verleidelijke techniek met alvast veel minder bijwerkingen dan de brute geijkte methoden.

Dokter Van Renterghem zou zich voortaan "wijden aan geneeswijze door psychische middelen. Beter dan ooit tevoren begreep ik, dat de zieke mens zowel stoffelijke middelen als geestelijke behoeft om te genezen. Ik verrichtte wonderen. Door zelf te geloven, deed ik anderen geloven."

De arts bezoekt internationale congressen en behandelt tenslotte zijn patiënten nog uitsluitend met 'slaapsessies'. Zijn praktijk breidt zich uit en hij verhuist naar een groot pand in Amsterdam waar hij samen met Frederik van Eeden (die zich later uitsluitend op zijn schrijverschap zal toeleggen) het Instituut voor Psychotherapie opricht. Hij gaat op bezoek en in de leer bij Jung en Freud maar laat uiteindelijk de psychoanalyse links liggen.

Spruit levert met dit levensverhaal van de 'wonderdokter uit Goes' een fascinerend tijdsbeeld en een inkijk in het ontstaan van de placebogeneeskunde.