De mobile health (r)evolutie, gewikt en gewogen
"Kunnen we, met mondigere patiënten die zelf dagelijks hun hartslag, slaapritme en stappen meten, artsen nog steeds blijven zien als de enige experts met betrekking tot onze gezondheid?"
Dat is een van de debatstellingen (zie kader onderaan) uit de recente visietekst 'de mobile health revolutie in de gezondheidszorg: zijn we er klaar voor?' van de interdisciplinaire denktank Metaforum van KU Leuven. De tekst biedt een stand van zaken op vlak van (de mogelijkheden van) mobile health, en schetst ook een aantal "van de grootste hordes" met het oog op de toekomst.
Allereerst houdt de introductie van draagbare gezondheidstoepassingen een grote belofte in voor de modernisering van de gezondheidszorg, stellen de auteurs. Allen zijn op een of andere wijze actief in het onderzoek naar digitale gezondheidstechnologie. "Die moderne gezondheidszorg gaat uit van de patiënt en de context, in plaats van het ziekenhuis, en van een gedeelde verantwoordelijkheid van arts en patiënt", klinkt het in het rapport.
Maar de tamelijk langzame introductie van draagbare apparaten als medische apparatuur staat nog niet in verhouding tot het enorme aantal draagbare fitness- en wellnesstools, merken de auteurs op. De feitelijke vertaling van interessante theoretische concepten naar tools die in een medische context worden toegepast, is nog vrij laag te noemen. Zij zien hier verschillende oorzaken voor.
Een eerste is de nood aan meer wetenschappelijke gegevens. "Artsen zullen niet snel buiten de context van onderzoek draagbare apparaten als een medisch hulpmiddel introduceren bij hun patiënten zolang het onderliggende bewijs van hun doeltreffendheid in verband met gezondheidsresultaten beperkt is."
Als tweede oorzaak verwijzen ze naar het complex regelgevingskader, dat volgens hen "tamelijk mild" is ten aanzien van fitness- en wellnessapplicaties, maar streng voor medische apparatuur.
Een derde grote oorzaak is de acceptatie door gebruikers. "De ervaring in lopende onderzoekprojecten leert dat de manier waarop patiënten de nuttigheidswaarde van instrumenten om aan afstandsmonitoring te doen evalueren vaak sterk verschilt van het perspectief van de klinische hulpverlener." Volgens de onderzoekers zal een succesvolle integratie van wearables in een klinische context, afhangen van de integratie van de ervaring en de feedback van de gebruiker.
'Miniaturiseringsrevolutie'
Hoewel er anno 2019 al veel hoogwaardige technologie op de markt is, verwachten de auteurs dat we zullen evolueren naar veel compactere draagbare sensoren die veel minder batterijvermogen nodig zullen hebben. Zelf benoemen ze dat als de 'miniaturiseringsrevolutie'. Naast de huidige on-body devices (op het lichaam gedragen apparaten) zullen er in-body sensors (slimme pillen) op de markt komen én near-body devices (bv. sensoren geïntegreerd in meubilair).
Met andere woorden, mogelijkheden genoeg om data te verzamelen. Maar hoe vergaar en interpreteer je echter op de juiste manier kennis uit de enorme hoeveelheden data die door deze draagbare apparaten worden gegenereerd? Dat is volgens de onderzoekers de grootste "te beslechten barrière" naar de toekomst toe.
Als het gaat over de validiteit van die data, onderstrepen de auteurs het belang van ingebouwde kwaliteitsindicatoren. Daarnaast benadrukken ze dat we veel kunnen leren van het bestuderen van de interactie tussen verschillende fysiologische signalen, in plaats van elke afzonderlijke parameter.
Menselijke psychologie
Voorts komt in de tekst ook de (mogelijke) rol van digitale gezondheidstoepassingen aan bod in de preventie van (een aantal zeer grote) gezondheidsproblemen zoals kanker, diabetes type 2 en hart- en vaat- en ademhalingsziekten. Zo argumenteren de auteurs dat het gebruik van dergelijke technologie hiertoe zeker kan bijdragen, met name om een nauwkeurig beeld van de antecedenten en gevolgen van gedrag te krijgen.
Ze stellen zich echter de vraag of digitale technologie die gericht is op het wijzigen van levensstijlen de hele bevolking kan bereiken, of eerder voorbehouden blijft aan jonge, digitaal vaardige en gezonde personen met een hoger inkomen. De effectiviteit van veel van de toepassingen moet volgens hen ook nog steeds bewezen worden, aangezien een aantal ervan weinig vertrouwd lijkt met de menselijke psychologie rondom gedragsverandering.
En wat met het gebruik van draagbare apparaten om toekomstige gezondheidsproblemen te voorspellen? Kunnen deze daarvoor ingezet worden? In dergelijke gevallen moeten de data worden geïnterpreteerd door algoritmen die rekening houden met de complexiteit van en individuele verschillen tussen mensen, en het feit dat we veranderen doorheen de tijd, aldus de onderzoekers.
Debat aanwakkeren
Op het einde van het rapport vindt de lezer ook een aantal, sommige "licht provocerende", stellingen terug. Daarmee willen de opstellers een (multidisciplinair) debat aanzwengelen. Bijvoorbeeld:
- Monitoring op afstand zal de rol die gespeeld wordt door medische experts niet verkleinen, maar juist vergroten, omdat hun expertise nodig is om de signalen die door de draagbare apparaten worden verzameld juist te interpreteren.
- Kunnen we, met mondigere patiënten die zelf dagelijks hun hartslag, slaapritme en stappen meten, artsen nog steeds blijven zien als de enige experts met betrekking tot onze gezondheid?
- Bedrijven die draagbare apparaten ontwikkelen neigen ertoe de complexiteit van gedrag te onderschatten en maken te weinig gebruik van bestaande kennis over de factoren die gedrag bepalen. Multidisciplinaire samenwerking is daarom noodzakelijk.
- Monitoring op afstand zal op korte termijn een wezenlijk onderdeel van preventieve geneeskunde gaan vormen. Personen die om redenen van privacy weigeren om gemonitord te worden of die geen acht slaan op de signalen die door monitoring worden afgegeven zullen hogere zorgverzekeringspremies gaan betalen.
- Binnen 15 jaar zullen innovaties in afstandsgeneeskunde, draagbare sensoren en AI waarbij de patiënt centraal staat ertoe hebben geleid dat de gezondheidszorg is verplaatst van het ziekenhuis naar de thuissituatie.
- Om het monitoren van verschillende ziekten te verbeteren moeten patiënten bereid zijn de activiteiten die zij op een dag verrichten te delen.
- De AVG brengt het begrip privacy voor ontwikkelaars van digital health technologies terug tot een procedure van 'hokjes aanvinken'. Beleidsmakers zouden verder moeten gaan dan het invoeren van procedurele 'aanvinkregels' rondom privacy en toestemming en aandacht moeten schenken aan de bredere maatschappelijke verschuivingen die zich voordoen rondom de wildgroei van digital health technologies in onze huidige digitale maatschappij.