Deze 17 ggz-voorzieningen vertellen hoe zij destigmatiserend communiceren over psychische problemen
Hoe laat je zorgverleners communiceren over psychische problemen op een genuanceerde, evenwichtige, destigmatiserende en taboedoorbrekende manier? Die uitdaging legde de Koning Boudewijnstichting voor aan verschillende voorzieningen binnen de geestelijke gezondheidssector. Het resultaat van alle inspanningen is nu beschikbaar in een rapport.
In april 2017 richtten het Fonds Julie Renson, Koningin Fabiolafonds en de Koning Boudewijnstichting een oproep tot ziekenhuizen, ambulante diensten, centra voor geestelijke gezondheid, partners op het vlak van sociaaleconomische re-integratie, huisvesting, maatschappelijk werk,...
Ze moesten de beeldvorming rond geestelijke gezondheid die bij hen leeft evalueren, een programma opzetten om de communicatiecultuur waar nodig te verbeteren (door coaching, training op maat en andere activiteiten binnen hun zorgstructuur), en hun ervaringen delen met andere zorgorganisaties.
In totaal ontvingen 17 projecten ondersteuning (allen voorzieningen voor ambulante en residentiële zorg). Naast financiële steun (15.000 euro) werden ze begeleid door teams van professoren Ignaas Devisch (UGent) en Stéphane Adam (ULg).
De Koning Boudewijnstichting en haar partners bundelden het resultaat van de literatuurstudie en de bijdragen (projecten) van de verschillende ggz-voorzieningen recent in het rapport 'Anders communiceren over geestelijke gezondheid in een zorgcontext'.
Elk van de 17 voorzieningen beschijft daarin de motivatie, doelstelling, wijze waarop ze tewerk ging en voorlopige resultaten. Sommige projecten leggen bijvoorbeeld de nadruk op de rol die (ex-)patiënten ('ervaringsdeskundigen') kunnen spelen terwijl andere projecten meer focussen op de beeldvorming over geestelijke gezondheid en mensen met een geestelijke aandoening bij zorgprofessionals.
"Zorgprofessionals spelen een cruciale (voorbeeld)rol. Als zij op een genuanceerde manier spreken over geestelijke gezondheid, is de kans groot dat dit doorsijpelt naar de maatschappij", aldus de partners.
Problematiserende frames
Op basis van een analyse van documenten uit media (kranten, tijdschriften, romans, films...) onderscheidde het Instituut voor Mediastudies (KU Leuven) vijf frames die bijdragen aan de stigmatisering van personen met een psychische aandoening. Volgens de onderzoekers zijn drie ervan "bijzonder relevant" voor de ggz.
- Frame 1: een psychische aandoening is een allesbepalend kenmerk van potentieel gevaarlijke individuen. Aan de basis ligt een Angst voor het onbekende. Voor professionals die beroepsmatig met personen met een psychische aandoening te maken krijgen, kan dit gevoel zich vertalen in moeite hebben met het wispelturige en onvoorspelbare karakter van sommige psychische aandoeningen.
- Frame 2: stigmatisering leidt ook tot de opvatting dat de betrokkenen Zwakke schakels vormen. Vanuit dat frame bekeken hebben personen met een psychische aandoening inherente gebreken en is de samenleving beter af zonder hen.
- Frame 3: de sociale norm Zelfcontrole wordt gebruikt om de verantwoordelijkheid voor de aandoening volledig bij de betrokkene te leggen. Deze problematisering resulteert in simplistische redeneringen: een alcoholverslaafde moet 'gewoon' van de drank afblijven, iemand met anorexia nervosa moet 'gewoon' wat meer eten enzovoort.
Het onderzoek richtte zich ook op zeven deproblematiserende counterframes die een "niet- of minder problematiserende kijk op een issue" kunnen bieden.
Bron: Adam, S., Muller, A., Missoten, P., Devisch, I. , Bernaerdt, J., Heirbaut, J. Anders communiceren over geestelijke gezondheid in een zorgcontext. Brussel: Koning Boudewijnstichting, juli 2019, 90 blz.