Een tandem met vierkante wielen

Gedurende 18 maanden bogen onderzoekers van de ULiège en de UCL zich over de samenwerking tussen artsen en verpleegkundigen in de eerste lijn (1). Uit het onderzoek bleken twee vaststellingen: de interprofessionele onwetendheid en de heterogeniteit van de praktijken op het terrein.

27 juni 2019

De eerste lijn in Wallonië is heterogeen. Bovendien zijn er nieuwe uitdagingen zoals de opmars van de polypathologie, de trend om ziekenhuispatiënten vroegtijdig te ontslagen, de sociaaleconomische evolutie van de regio en ook de vereisten van de preventie en de gezondheidspromotie. En dan is er nog de gemiddelde leeftijd van de huisartsen die nogal hoog is en het tekort aan huisartsen dat in bepaalde regio's nu al problematisch is. Tenslotte is er ook, zij het in mindere mate, een tekort aan thuisverpleegkundigen.

Samenwerking en communicatie

Het project van de ULiège en de UCL kreeg de naam CoMInG, wat staat voor 'Collaboration interprofessionnelle entre médecins et infirmiers généralistes'. "De versterking van de Waalse eerste lijn is een noodzaak en vereist een globaal interventieplan met verschillende actieniveaus", menen de auteurs van het onderzoeksverslag. Een van de mogelijke remedies is het hervormen van de organisatie van de zorg en vooral van de modaliteiten van samenwerking en van de communicatie tussen huisartsen en thuisverpleegkundigen.

De grote variëteit aan samenwerkingsmodaliteiten en communicatielijnen tussen huisartsen en verpleegkundigen vormden het vertrekpunt van de studie. "Het idee was om hun communicatie- en coördinatiemethoden enerzijds en de verdeling van de zorg anderzijds in kaart te brengen en uit te zoeken hoe die ontwikkeld en verbeterd kunnen worden", stellen de onderzoekers van het departement huisartsgeneeskunde van de l'ULiège en het Institut de recherche santé et société (IRSS) van de UCL.

Aan de hand van een participatief onderzoek op het terrein (bottom-up) poogden de onderzoekers hun doelstellingen te halen. Het project, dat van september 2017 tot februari 2019 liep, werd gefinancierd door het kabinet van Waals minister voor Gezondheid Alda Greoli.

Zes lokale werkgroepen (groupes de recherche action locaux of GRALs) namen deel aan het project: Neufchâteau (Luxemburg), Ciney (Namen), Wanze (Luik), Bertogne (Luxemburg), Gilly (Henegouwen) en Mons (Henegouwen). Elke groep werkte aan een specifiek lokaal thema en drie hoofdthema's die te maken hebben met de samenwerking tussen huisartsen en thuisverpleegkundigen: communicatie, taakverdeling en organisatie.

De andere is onbekend

Opvallend element in de onderzoeksresultaten is de onwetendheid over de andere professionele zorgverstrekkers. Ook de bestaande mogelijkheden om tot een vlotte samenwerking tussen huisartsen en thuisverpleegkundigen te komen, zijn onvoldoende bekend. "Huisartsen blijken onvoldoende op de hoogte te zijn van de jobinhoud van de verpleegkundige en vice versa geldt ook", concluderen de auteurs van het verslag. Ze schuiven twee hypothesen naar voor om die resultaten te verklaren: de monoprofessionele fragmentatie en de complexiteit van de mogelijke structurele oplossingen omwille van de verschillende beleidsniveaus die erbij betrokken zijn.

Om iets te doen aan de 'interprofessionele onwetendheid en de zwakke samenwerkingscultuur' willen de onderzoekers werk maken van betere communicatie en professionele empowerment. Op korte termijn moet er op verschillende manieren informatie verspreid worden bij zorgprofessionals zodat artsen en verpleegkundigen in de eerste lijn meer weten over de wederzijdse competenties, rollen en verantwoordelijkheden.

De onderzoekers wijzen wel op een positief punt: de informatisering helpt professionals om die doelstellingen te halen via het Réseau santé wallon en connected software. "Nu is het zaak om de toegang van verpleegkundigen tot nuttige informatie te bevorderen met meer financiële steun voor de informatisering en digitalisering."

Heterogeniteit

Een andere vaststelling is de heterogeniteit van de samenwerkingspraktijken op het terrein en van de samenwerkingsdynamieken. "De variëteit is een gevolg van een continuüm van samenwerking, met enerzijds minstens de noodzakelijke doorstroming van informatie en het uitvoeren van specifieke activiteiten, tot anderzijds geïntegreerde praktijken met gedeelde ruimten, gedeelde informaticatools, zorgprotocollen en multidisciplinair overleg", zo stellen de onderzoekers. "Voor elke lokale context en in functie van het bestaande samenwerkingsstadium zijn er verschillende evolutiemogelijkheden".

Aanbevelingen

Het CoMInG-project levert concrete tips op om de situatie op het terrein te verbeteren. De onderzoekers willen de verschillende zorgprofessionals samenbrengen, bijvoorbeeld via vergaderingen klinisch overleg, andere meetings en gezamenlijke consultaties. Ook gedeelde software kan helpen. Het financieel aspect wordt aangekaart, inclusief meer gelijkheid inzake financiële middelen in de eerste lijn. De onderzoekers pleiten voor het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst tussen artsen en verpleegkundigen in de eerste lijn met concrete afspraken (gedeelde ruimten, verdeling van de taken, financiering van de prestaties,...) voor de samenwerking.

De belangrijkste etappe is wellicht het (her)definiëren van de specifieke en complementaire profielen van de zorgverstrekkers in de eerste lijn

De belangrijkste etappe is wellicht het (her) definiëren, met de betrokken professionals en patiënten-vertegenwoordigers, van de specifieke en complementaire profielen van de zorgverstrekkers in de eerste lijn. "Er moet ook een herziening komen van het financieel en wettelijk kader van de prestaties zodat artsen en verpleegkundigen in de eerste lijn zo goed mogelijk kunnen beantwoorden aan de noden en de verwachtingen van de bevolking, rekening houdend met de beschikbare middelen", zo klinkt het.

Het doel is om zorgprotocollen uit te werken die gedeeld worden door artsen en verpleegkundigen in de eerste lijn, waarbij de intellectuele prestaties van verpleegkundigen meer aandacht krijgen. Om tot die nieuwe taakverdeling te komen op het terrein, is monitoring en planning nodig, menen de onderzoekers. Proefprojecten op basis van die suggesties en van voorbeelden van bestaande succesvolle samenwerkingsverbanden kunnen helpen om het kader van toekomstige samenwerkingsvormen te bepalen.

Het is nu aan de decision makers om een terrein te creëren dat gunstig is voor de zorgprofessionals in de eerste lijn en om de resultaten van het CoMInG-project kenbaar te maken, de digitale transformatie en uiteraard ook de nieuwe organisatie te ondersteunen. De moeilijkheid is, zoals dat in dit land vaak het geval is, de verbrokkeling van de politieke verantwoordelijkheid op het vlak van volksgezondheid en meer specifiek de aanspreekpunten die gemobiliseerd moeten worden om de samenwerking tussen artsen en verpleegkundigen te verbeteren. "Wederzijdse synchronisatie en aanpassingen zijn noodzakelijk om het dossier te doen evolueren bij de verschillende overheden", zo besluiten de onderzoekers.