Neveneffecten van werk
Frankrijk is in de ban van een cluster van baby's zonder armen in de omgeving van het Franse dorp Druillat. Terwijl de wetenschappelijke discussie verder woedt, is het naar de oorzaak van de cluster voorlopig nog zoeken.
Het geval in Frankrijk toont opnieuw het belang aan van alerte clinici die vermoedelijke oorzaken van aandoeningen melden. Daarom roep ik elke arts op om alert te zijn en de overheid om klinische meldingssystemen op te zetten voor omgevingsgerelateerde aandoeningen, zoals bijvoorbeeld het online loket voor nieuwe werkgerelateerde aandoeningen: mysignal.be.
Onze omgeving en ons werk veranderen voortdurend. Hierdoor verdwijnen gevaarlijke stoffen en oude gezondheidsrisico's, maar worden ook voortdurend nieuwe stoffen geïntroduceerd waarvan we de gevaren nauwelijks kennen.
In Europa, worden stoffen onder de REACH-wetgeving snel gescreend op hun schadelijkheid. Meestal gaat het om in vitro-onderzoek en soms om dierproeven, maar een constante is dat meestal goede humane blootstelling en gezondheidsdata ontbreken.
Ik pleit voor het opzetten van een 'envirovigilantiesysteem' naar analogie met 'farmacovigilantie'
Het verleden heeft meermaals aangetoond dat het bovendien 10-tallen jaar duurt alvorens het gebruik van zelfs bewezen schadelijke stoffen wettelijk aan banden wordt gelegd. Risicobeoordeling is een lang en moeilijk proces, waarbij slechts een kleine fractie van de stoffen die we gebruiken het volledige traject van risicobeoordeling hebben doorgelopen.
Klinische alertheid is daarom noodzakelijk. Daarom pleit ik voor het opzetten van een 'enviro-vigilantiesysteem' naar analogie met 'farmaco-vigilantie'. Ondanks dat geneesmiddelen uitgebreid worden getest voor ze op de markt komen, komen bepaalde nevenwerkingen pas aan het licht na het gebruik bij patiënten. Via "farmaco-viligantie" kunnen artsen nevenwerkingen van medicatie melden, wat kan leiden tot aanpassingen van bijsluiters of zelfs het verdwijnen van een geneesmiddel.
Vermoedens
Meldingen over nevenwerkingen van geneesmiddelen dragen in belangrijke mate bij tot de veiligheid en het verbeteren ervan. Naar analogie, kunnen artsen bij "enviro-vigilantie" bijwerkingen melden van stoffen die we gebruiken in onze (werk)omgeving. Het vroegtijdig signaleren en aanpakken van nieuwe nevenwerkingen van het werk op de gezondheid is van cruciaal belang om de gezondheid van de mens en de kwaliteit van het milieu zo goed mogelijk te beschermen, zelfs indien men niet heel zeker is van het risico. De doelstellingen van de 'envirovigilantie' en de 'farmacovigilantie' zijn dus zeer gelijklopend.
My.signal.be is een voorbeeld van een dergelijke 'envirovigilantiesysteem'. Het is een online loket waar u vermoedens over nieuwe verbanden tussen gezondheid en werk kunt voorleggen aan een panel van specialisten.
Het vroegtijdig signaleren en aanpakken van nieuwe nevenwerkingen van het werk op de gezondheid is van cruciaal belang om de gezondheid van de mens en de kwaliteit van het milieu zo goed mogelijk te beschermen
Het is een pilootproject dat wordt ondersteund door Fedris (het vroegere Fonds der Beroepsziekten), waarbij de focus dus ligt op nieuwe werkgerelateerde aandoeningen. Typisch verloopt dit proces in vier fasen: 'signaaldetectie', 'signaalversterking', 'signaalbevestiging' en 'van signaal naar actie'.
Het Franse voorbeeld en gevallen van vermoedelijke pesticide gerelateerde kankers bij consumenten tonen aan dat er ook nood is aan een dergelijk klinisch rapporteringsysteem voor omgevingsgerelateerde aandoeningen. Door deze 'bij- of nevenwerkingen' van werk tijdig te herkennen en melden, kan verdere gezondheidsschade worden voorkomen en draagt de arts bij tot preventie.
Clusters
Naast individuele gevallen, kunnen ook ziekteclusters gemeld worden. Een ziektecluster is een opvallend groot aantal soortgelijke ziektegevallen in een omschreven gebied, periode en/of populatie. Hoewel een statistisch significante clustering 'toevallig' kan optreden, moet zeker ook gedacht worden aan risicofactoren zoals roken, beroep of sociaal economische status, die in die streek anders verdeeld kunnen zijn dan op andere plaatsen. Gezien het Franse dorp Druillat in landelijke gebied ligt, doet vermoeden dat de oorzaak bij pesticides ligt, maar zeker is het niet.
Dit verhaal doet trouwens heel sterk denken aan de Softenon-affaire in de jaren zestig. De werkzame stof thalidomide werd onder meer voorgeschreven om misselijkheid tijdens de eerste trimester van de zwangerschap te bestrijden. Het embryo is in de eerste acht weken het meest gevoelig voor stoffen. Vrouwen die dit geneesmiddel innamen in het begin van de zwangerschap, kregen kinderen met ernstige geboorteafwijkingen met missende of kortere ledematen. Helaas kennen we voor de meeste stoffen die we gebruiken de risico's op de zwangerschap onvoldoende tot niet.
Alerte artsen en zorgverleners spelen hierin dus een bijzonder cruciale rol in de vroegtijdige detectie en het voorkomingsbeleid. De melding van verdachte gevallen is hierbij een belangrijke eerste stap. Meld nieuwe vermoedelijke omgevings- en beroepsgerelateerde aandoeningen via mysignal.be. Aan de nationale en Europese overheden, zet klinische meldingsystemen voor omgevingsgerelateerde aandoeningen op.