Aardbeiplantjes brengen Oost-Vlaams fijn stof in kaart
Het citizen science project Airbezen, geleid door bio-ingenieur Roeland Samson, verdeelde in het voorjaar 2017 ruim meer dan 10.000 aardbeiplantjes over heel Oost-Vlaanderen. Van 7.000 werden achteraf blaadjes verzameld voor analyse en 3.065 meetpunten werden effectief geanalyseerd.
Het project kan rekenen op gemotiveerde deelnemers: 6.653 van hen vulden ook een lange vragenlijst in met 70 vragen.
Het Airbezen-project brengt vervuiling door magnetiseerbaar (ijzerhoudend) fijn stof in kaart. Dat kan afkomstig zijn van verbrandingsmotoren maar ook van frictie - bijvoorbeeld bij trein- en tramverkeer. Het is vooral de bedoeling vervuiling door autoverkeer in kaart te brengen. Fijn stof afkomstig uit verbranding is vermoedelijk ook toxischer (trein- en tramverkeer probeert men uit de resultaten te weren).
Het Airbezen-project geeft een ander beeld van vervuiling door fijn stof dan de officiële metingen van de overheid. Professor Samson geeft bijvoorbeeld aan dat de vervuiling op een halve meter hoogte erger is dan die op een meter hoogte. De peuter in de buggy wordt bijvoorbeeld meer blootgesteld dan de moeder. Officiële metingen gebeuren op 3 à 4 meter hoogte en zijn eigenlijk een onderschatting.
Het kaartje met meetpunten in Oost-Vlaanderen geeft duidelijk grotere concentraties van fijn stof aan in stedelijke gebieden (Gent, Aalst,...). (Metaal)industrie in het Gentse havengebied zorgt ook voor pollutie. Langs grote wegen vindt men veel fijn stof, maar de E17 en E19 zijn niet zichtbaar op het kaartje. Het fijn stof waait er weg.
Lokale ruimtelijk omstandigheden hebben veel invloed op de concentratie van fijn stof. Men kan uit de onderzoeksresultaten wel een en ander leren over de aanleg van straten en van steden.
Uit de bevraging bleek dat de inschatting van mensen van de lokale verkeersintensiteit en de luchtkwaliteit heel goed correleerden met de metingen. Wanneer mensen aangaven dat zij of gezinsleden klachten van de luchtwegen hadden, of van andere aandoeningen die ze in verband brachten met vervuiling, bleek dat eigenlijk ook wel goed te correleren met hoger gemeten fijnstofconcentratie.
Het publiek was heel gemengd: alle leeftijden, alle sociaaleconomische klassen. Veel autogebruikers maar ook veel fietsers. Mensen leken wel bereid de auto wat meer opzij te laten staan. Maar hoewel houtkachels door velen - terecht - met de vinger werden gewezen, was er heel weinig bereidheid om bijvoorbeeld minder hout te gaan stoken.
Het project was ook goed voor sensibilisering van mensen, merkt Samson op. Wanneer mensen de kaartjes kennen, kan dat een stimulans zijn voor projectontwikkelaars om bij bouwprojecten rekening te houden met de luchtkwaliteit.
Meer informatie over Airbezen en het volledige rapport van het onderzoek over Vlaanderen vindt u op www.uantwerpen.be/airbezen (verschillende rapporten) en op www.airbezen.be (ondersteuning van het recente project).
Samson lichtte het citizen science-project toe voor de Senaatcommissie Transversale Aangelegenheden voor gewestelijke materies op maandag 5 maart. Dat stelt voor de Senaat een informatieverslag op over luchtkwaliteit en volksgezondheid.
Andere experts die maandag werden gehoord waren prof. dr. Tim Nawrot (pneumoloog en milieu-epidemioloog KU Leuven en UHasselt), prof. dr. Jean-François Argacha (cardioloog VUB) en dr. Marc Goethals (cardioloog).