Pokkenvirus makkelijk opnieuw te maken
Het heeft jaren en miljarden dollar gekost om het pokkenvirus uit te roeien, maar het blijkt vrij gemakkelijk te zijn het virus opnieuw aan te maken. David Evans en Ryan Noyce, virologen aan de Universiteit van Alberta, Edmonton, Canada, hebben dat onlangs bewezen.
De laatste gevallen van pokken, een van de dodelijkste ziekten in de geschiedenis, werden 40 jaar geleden gemeld in Birmingham, Engeland. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft in 1980 officieel verklaard dat pokken uitgeroeid zijn.
De Canadese onderzoekers David Evans en Ryan Noyce hebben eerst via het internet DNA-fragmenten besteld bij een firma die dergelijke fragmenten commercialiseert, voor een totale prijs van 100.000 dollar (ongeveer 80. 000 euro). Daarna hebben ze de ontvangen sequenties geassembleerd om een virus te maken, dat ze dan hebben ingebracht in cellen die al met een ander type virus van dezelfde familie geïnfecteerd waren. Het virus begon zich te vermenigvuldigen en de vorsers zijn erin geslaagd het virus te kweken, te sequencen en te karakteriseren.
Publiek beschikbaar
Voor die studie, die maar zes maanden heeft geduurd, was geen bijzondere kennis of competentie in biochemie vereist. Alle informatie om het virus te sequencen en te genereren is dus publiek beschikbaar.
Het relatieve gemak waarmee de vorsers erin geslaagd zijn om in het laboratorium een actieve variolastam te reconstitueren, is erg verontrustend. De twee vorsers hebben weliswaar maar een paardenstam gemaakt, die niet kan worden overgedragen op de mens, meer bepaald het paardenpokkenvirus. Maar als je het paardenpokkenvirus kan maken, kan je ook het variolavirus maken. Volgens de specialisten staat het inderdaad buiten kijf dat je het variolavirus kan vormen met de techniek van de Canadese virologen.
Waakzaamheid is dus geboden. Een dergelijke studie illustreert duidelijk de gaten in de huidige wetgeving, die een dergelijke productie niet verbiedt. Dat houdt een risico in: terroristen en schurkenlanden zouden moderne biotechnologieën kunnen gebruiken om variolastammen te vormen die besmettelijk zijn voor de mens, om een bacteriologische oorlog te starten. Het is dus belangrijk om dergelijke onderzoeken te reguleren om te verhinderen dat ze in de verkeerde handen zouden vallen.
Risico
Deze studie valt in de categorie 'dual use' onderzoek: onderzoek waarvan de resultaten voor positieve zaken kunnen worden gebruikt, maar ook kunnen worden misbruikt. De doelstelling van de studie was lovenswaardig: betere vaccins ontwikkelen. Het pokkenvaccin is doeltreffend, maar veroorzaakt bij een klein aantal mensen bijzonder ernstige reacties. Een nieuw, veiliger vaccin met minder bijwerkingen zou dan ook welkom zijn.
Ook andere aandoeningen zouden baat kunnen vinden bij het onderzoek. Virussen zoals het variolavirus zijn ook een interessant spoor om vectoren tegen kankercellen te ontwikkelen.
"Heb ik een risico genomen door te tonen hoe je het variolavirus maakt,", vroeg prof. David Evans. "Ik weet het niet. Misschien wel. Maar de werkelijkheid is dat het risico altijd al heeft bestaan."
Science, 6 juli 2017, DOI: 10.1126/science.aan7069