Vlaanderen uitvinder van het kapitalisme
Of je dat nu goed vindt of niet: in Vlaanderen werd in de late Middeleeuwen het kapitalisme uitgevonden. Althans dat is de mening van ondernemer Fernand Huts. De ceo van Katoen Natie gaat nog een stapje verder: In de 16de eeuw was Antwerpen het New York van de wereld. Deze gedachtengang vormt de rode draad voor een zeer interessante tentoonstelling in het Caermersklooster in het Gentse Patershol.
Laat dit duidelijk zijn: Fernand Huts is de grote inspirator van de tentoonstelling die de aanlokkelijke titel kreeg: Voor God & Geld. Het persdossier is voor de gelegenheid verpakt als Speciale Editie van het weekblad Trends: op de titelpagina prijkt de beeltenis van de Antwerpse roerganger, gecopypasted op een middeleeuws portret van zijn voorganger/collega-ondernemer Joost Aemszoon van der Burch.
In het inleidend filmpje waarmee de expositie opent komt Huts ook uitvoerig aan het woord. Zijn stelling is kort en krachtig, hoewel misschien wat kort door de bocht. Vlaanderen was in de late middeleeuwen het zakencentrum van de wereld. Hier werd de nieuwe mens geboren, die later de naam ondernemer zou krijgen.
Natuurlijk legt Huts het verband naar de tijd van vandaag. "We zijn nog steeds een van de rijkste regio's in de wereld", stelt hij, er meteen waarschuwend toevoegend, "Maar we staan op de rand van het verval, met een natiestaat die verworden is tot een bureaucratisch monster, met een initiatiefnemende burger die ondergewaardeerd wordt en die belet wordt om te ondernemen". Huts zou Huts niet zijn als hij ook geen klinkende boodschap in petto had. "Ik zou de overheid willen aanraden te stoppen met ondernemers de duvel aan te doen!", zegt hij fijntjes.
Economie en kunst
"Dit is een economische tentoonstelling", zegt Fernand Huts. Gelukkig nam hij de jonge kunsthistorica Katharina Van Cauteren als curator onder de arm. Eerder publiceerde zij het mooie boekwerk dat dezelfde titel draagt: Voor God & Geld. Gouden tijd van de Zuidelijke Nederlanden, een kunstboek met een economische achtergrond. De curator is erin geslaagd het economische pamflet van Huts te vertalen tot een boeiende expositie die in tien stappen het verhaal van de Zuidelijke Lage Landen als economisch epicentrum van de wereld dissecteert.
Volgens dat verhaal zijn het de Vlaamse boeren geweest die aan de basis liggen van het ondernemerschap en het zogeheten kapitalisme. De ontwikkeling van de steden in de Middeleeuwen, voortgestuwd door technologische vooruitgang, deed de klassieke drie-eenheid - edelen, geestelijken, boeren - verdwijnen. De boeren verhuisden naar de stad en daar werd een heel nieuwe mens geboren: de vrije mens die kans ziet om rijk te worden, de ondernemer.
Technologie, innovatie en globalisatie veranderen op korte tijd het aanschijn van de wereld. De Brugse herbergiersfamilie Van der Beurse vond het concept 'beurs' uit, in Antwerpen werd het eerste beursgebouw opgericht. Textiel was de motor van de economie. De scheepvaart creëerde wereldwijde handelsroutes. Ja, zelfs het kunstambacht werd een industrie.
Kunst voor de vrije markt
De nieuwe mens, noem hem ondernemer, beschikte indien hij succesvol was over geld. Hij liet mooie burgershuizen bouwen en wilde die ook mooi inrichten met kunstwerken. Voordien kwam kunst uitsluitend tot stand op bestelling. Daar kwam verandering in. Het werden gouden tijden voor kunstenaarsateliers die werk in seriewerk gingen maken. Zo werd Vlaanderen, Antwerpen in het bijzonder, ook het epicentrum van de artistieke productie.
Dat alles wordt op een wervelende manier in beeld gebracht aan de hand van circa 140 werken: schilderijen, sculpturen, miniaturen, prenten, ja zelfs scheepsmaquettes, een weefgetouw, een spinnewiel, om af te ronden met een hedendaagse creatie van Veronique Branquinho die voor haar wintercollectie 2016 de inspiratie haalde in de Gouden Eeuw van Vlaanderen.
Voor God & Geld.
Tot 1 januari 2017 in het Caermertsklooster, Patershol, Gent. Dagelijks open van 10u tot 18u, gesloten op maandag. Info: www.voor-god-en-geld.be.