Als virtuele realiteit doordringt in de operatiekamer
Virtuele realiteit is aan een sterke opmars bezig, zowel in de constructie van prothesen, de opleiding van toekomstige chirurgen en verpleegkundigen, patiënteneducatie, de behandeling van hoogtevrees en fobieën, als de behandeling van depressie (1). Het toepassingsgebied op medisch vlak blijft zich almaar uitbreiden, en nu dringt het ook door in de operatiekamer.
Een team van het CHU van Angers heeft een hersentumor verwijderd bij een patiënt die met behulp van een 3D-bril in een virtuele realiteit werd gebracht en de hele operatie bij bewustzijn bleef. Dat is een wereldpremière. (2)
Dit staaltje van kunnen is gerealiseerd in het kader van het onderzoeksproject CERVO (Chirurgie Eveillée sous Réalité Virtuelle dans le bloc Opératoire - chirurgie bij bewustzijn onder virtuele realiteit in de operatiekamer), dat twee jaar geleden gelanceerd is door een team van neurochirurgen onder leiding van prof. Philippe Menei. Het doel van dat project was een hulpmiddel voor virtuele realiteit te ontwikkelen dat informaticaprogramma's en materiaal omvat en dat aangepast is aan het gebruik in de operatiekamer. Daarmee zou men kunnen ingrijpen in kwetsbare zones van de hersenen die tot op heden moeilijk te opereren zijn, dankzij een voortdurende interactie tussen de chirurg en de patiënt.
Aan het CHU van Angers worden al jarenlang chirurgische ingrepen uitgevoerd op patiënten die bij bewustzijn zijn. Met behulp van een elektrode en diverse tests brengt de neurochirurg de corticale zones in de nabijheid van de tumor en hun verbindingen precies in kaart, en interageert hij met de patiënt om zich ervan te vergewissen dat hij geen zones beschadigt die betrokken zijn bij essentiële functies zoals de spraak, de motorische functie of het zicht.
Als de patiënt wordt ondergedompeld in een virtuele realiteit met behulp van een 3D-bril, verhoogt dat de precisie van de handelingen. Af en toe worden lichtpunten geprojecteerd die verschijnen in het perifere gezichtsveld van de patiënt. Als hij ze ziet, zijn de oogzenuwen nog intact. Als hij ze niet meer ziet, dan remt de chirurg een hersenzone die een rol speelt bij het zicht en kan hij de procedure beter stopzetten om die zone te sparen.
Bij de eerste patiënt die deelnam aan het CERVO-project was de precisie van de chirurgische ingreep des te belangrijker omdat hij nog maar uit één oog zag als gevolg van een oogziekte en de tumor dicht bij de spraakzone en de visuele verbindingen lag. Hij liep dus het risico om blind te worden.
Ook andere, complexere hersenfuncties zoals het nemen van beslissingen in een onverwachte situatie of het visueel verkennen van een ruimte kunnen tijdens de ingreep makkelijker worden getest met virtuele realiteit. Een ander voordeel is dat de patiënt minder stress heeft als hij in een ontspannende omgeving wordt gebracht die hypnogene elementen bevat.
De operatie in het CHU van Angers is in elk geval goed verlopen en de patiënt maakt het goed. Dit succes biedt dan ook nieuwe perspectieven bij de ablatie van moeilijk bereikbare hersentumoren.