Controverse over neuraminidaseremmers duurt voort
Het griepseizoen is ten einde, maar de controverse over het nut van neuraminidaseremmers woedt nog in alle hevigheid.
Met de lovenswaardige bedoeling om voorbereid te zijn op het ergste, hebben de regeringen van verschillende landen tonnen neuraminidaseremmers (oseltamivir, Tamiflu® en zanamivir, Relenza®) ingeslagen. Die zouden worden ingezet om een eventuele H1N1-pandemie in te dijken en de complicaties en de sterfte te verlagen.
In maart werd een studie online gezet die aantoont dat neuraminidaseremmers de sterfte tijdens de H1N1-griepepidemie van 2009 met 19% hebben verlaagd (1).
Enkele weken later stelt een andere studie dat het niet bewezen is dat ze de overdracht van het griepvirus van mens op mens verhinderen of tegengaan (2,3). Die laatste studie werd uitgevoerd uitgaande van de gegevens van 46 gecontroleerde, gerandomiseerde studies met in het totaal ongeveer 24.000 proefpersonen. Het enige tastbare bewijs van werkzaamheid van die antivirale middelen is volgens die studie een lichte verkorting van de duur van de symptomen met ongeveer een halve dag in vergelijking met de placebo (6,3 dagen versus 7 dagen) bij volwassenen. De resultaten waren nog minder overtuigend bij kinderen. Het is blijkbaar ook niet zeker dat neuraminidaseremmers het aantal ziekenhuisopnames wegens griepcomplicaties en vooral pneumonie, een van de belangrijkste doodsoorzaken bij griep, verlagen. Bovendien bedroeg de frequentie van gastro-intestinale bijwerkingen ongeveer 4-5% en ontwikkelde ongeveer 1% van de proefpersonen psychiatrische bijwerkingen bij preventief gebruik van neuraminidaseremmers.
De pers is daar natuurlijk op gesprongen en wist te vertellen dat de eerste studie werd gefinancierd door de fabrikant van oseltamivir, terwijl de tweede studie werd uitgevoerd door de neutrale Cochrane Collaboration.
Allemaal goed en wel, maar dat doet de waarheid misschien toch wat geweld aan. Er zijn immers wetenschappers die het wat moeilijk hebben met het "psychorigide" karakter van de conclusies van de tweede studie. Gerandomiseerde, gecontroleerde studies zijn de gouden standaard bij klinisch onderzoek, maar observationele studies kunnen ook hun steentje bijbrengen. Of anders gezegd, gerandomiseerde, gecontroleerde studies rekruteren vooral gezonde mensen, en het zijn net die mensen die minder complicaties zullen ontwikkelen.
Het laatste woord is daar zeker nog niet over gezegd (3). Geneeskunde blijft een kunst en één van de essentiële regels is 'Primum non nocere'.
1 SG Muthuri et al. Effectiveness of neuraminidase inhibitors in reducing mortality in patients admitted to hospital with influenza A H1N1pdm09 virus infection: a meta-analysis of individual participant data
The Lancet Respiratory Medicine, vroege onlinepublicatie, 19 maart 2014
2 T Jefferson et al. Neuraminidase inhibitors for preventing and treating influenza in healthy adults and children.
Cochrane Database Syst Rev2014;4:CD008965.
3 T Jefferson, P Doshi. Multisystem failure: the story of anti-influenza drugs
BMJ 2014;348:g2263