Zullen ziekenhuizen autonomer worden?
De ziekenhuissector klaagt er regelmatig over dat ze steevast snel moet reageren op maatregelen, waaronder besparingen, opgelegd door de federale overheid, en dat ze rekening moet houden met tal van reglementen. Ze vragen meer speelruimte en een langetermijnvisie. Zullen de ziekenhuizen in de toekomst autonomer zijn?
Zes deelnemers aan het kwalitatief onderzoek van Akkanto, in opdracht van Xperthis, denken dat de situatie de komende jaren niet zal veranderen. En zes andere experts geloven dat de situatie zal verslechteren en dat ziekenhuizen hun autonomie verliezen. Twee geïnterviewden zijn optimistischer. "Je moet niet aan het stuur willen zitten, je moet begeleiden. Dat zal ziekenhuismanagers meer vrijheid geven en de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg verbeteren", aldus een expert. "Er is eerst minder autonomie nodig om meer te krijgen", zei een andere bevraagde. "We hebben autonomie, maar die wordt beknot door de financiën, dus in werkelijkheid hebben we geen autonomie", merkt nog een andere expert op.
De autonomie van het ziekenhuis is fundamenteel, maar wordt beperkt door een aantal factoren. Het panel somde ze op: de financiering, de keuze om in ziekenhuisnetwerken te werken, het noodzakelijk overleg tussen de verschillende actoren om een zorgcontinuüm te creëren, de multiplicatie van machtsniveaus en reglementen, het artsenstatuut en de retrocessie-mechanismen van de erelonen.
Voor- en nadelen van forfaits
De introductie van forfaits, bijvoorbeeld via het financieringsmechanisme van de laagvariabele zorg (zie bladzijde 6-7) kan de autonomie van ziekenhuizen beperken. Voor de experten is die evolutie positief, maar niet vrij van reële risico's. Het is makkelijker voor de overheid om aanzienlijke forfaits te reduceren dan om in te grijpen op individuele akten.
Volgens een expert zouden verschillende elementen de autonomie van het ziekenhuis kunnen vergroten. Ten eerste de evolutie van de financiering per prestatie naar resultaatgerichte financiering, en ten tweede een gesloten enveloppensysteem zodat het ziekenhuis zijn eigen keuzes kan maken. En ten slotte het feit dat de overheden zich in de toekomst zullen concentreren op de planning (aantal toestellen en centra) en op de resultaten, maar dat ziekenhuizen meer autonomie zullen hebben om te beslissen hoe ze dat zullen doen.
En wanneer ziekenhuizen geleerd hebben efficiënter te werken, en minder in silo's, zal de autonomie toenemen.
'Digitaliseren of ten onder gaan'
Kan digitalisering ziekenhuizen en ziekenhuisnetwerken helpen om beter te functioneren? Een terechte vraag met het oog op de budgetten die zorginstellingen moeten vrijmaken om te investeren in de meest doeltreffende digitale tools.
De meeste deelnemers aan het kwalitatief onderzoek van Xperthis denken dat de digitalisering ziekenhuizen kan helpen om beter te functioneren. Zes respondenten op de 15 zijn er zeker van en kenden de grootste waarde toe (nl. 5) aan de stelling.
"Je moet over goede tools beschikken want de informatica vraagt meer tijd van ons dan voor de digitalisering", merkt een deelnemer op. "Er moet de nodige wil zijn bij de top om het digitaliseringsproject tot een goed einde te brengen. Hoe dan ook hebben we geen keuze. We moeten digitaliseren om te overleven", aldus een andere respondent.
Een aantal deelnemers merkt op dat je eerst moet nadenken en dan pas digitaliseren. "Digitalisering is marketing", zo klinkt het. De aanpak moet geïntegreerd zijn en intelligent. De digitalisering mag niet overschat worden. We kunnen pas overschakelen wanneer het proces op punt staat. Volgens de respondenten is het zaak dat zorginstellingen niet in de valstrik van de 'fake' innovatie trappen.
Competentieshift
Het ziekenhuis van morgen zal nood hebben aan personeel met andere profielen dan dat van mensen die er al werken. Zoals iedereen weet, zijn ziekenhuizen grote werkgevers die al medewerkers met ongeveer 100 verschillende profielen in dienst hebben (van artsen en verpleegkundigen tot ingenieurs, logistiek personeel, koks, verzorgers, apothekers, enz.).
Volgens de experts zal er in de toekomst extra vraag zijn naar personeel in IT, financiën, HR, communicatie en management. "We zullen niet zozeer nood hebben aan andere werknemers, maar aan andere competenties", zo zegt een expert. "In het ziekenhuis van de toekomst zullen er functies zijn die we vandaag nog niet kennen."
Wat human ressources betreft, komen in het panel twee visies naar voren. De eerste is de wens om uit te besteden wat kan, om de kosten te verlagen. Medische beroepen, leiders en strategen moeten intern blijven.
De tweede visie is om een verandering in vaardigheden aan te moedigen door dezelfde mensen te behouden. "De arts zal zich bijvoorbeeld moeten aanpassen aan technologie en informatica. Artsen en verpleegkundigen zullen nog altijd nodig zijn, maar ze moeten vaardigheden ontwikkelen op het gebied van IT, communicatie, HR, enz." Een visie die Jacques de Toeuf, erevoorzitter van de Bvas, gerust zou moeten stellen. "Een ziekenhuis zonder arts is een rusthuis", zo zei de erevoorzitter.
